ئهنترۆپۆلۆژیای کۆمهڵناسی
http://www.pertwk.com/ktebxane/taxonomy/term/1432
10 Haziran 2015 Çarşamba
15 Nisan 2015 Çarşamba
sociology of money
"كۆمهڵناسیی پاره"
sociology of money
(Georg Simmel)
زیمێل كتێبی "كۆمهڵناسیی پاره"ی له
ساڵی 1900 بڵاوكردهوه و له ساڵی 1907 دا دووباره چاپ كرایهوه، لهم ماوهیەدا،
نزیكهی حهوتسهد لاپهڕه لە كتێبهكه بهرهو زیاد بوون چوو. ئهم كتێبه بریتییه
له دوو بهش كه ههر كامیان سێ تهوهر له خۆ دهگرێت و لهمانهدا زیمێل پاره
دهبهستێتهوه به ههر دیاردهیهكی كۆمهڵایهتی كه بكرێت وێنای بۆ بكرێت و له
ڕاستیدا باس لهو پهیوهندییه دانهبڕاوهی نێوان پاره و تاك و له كۆتاییشدا كۆمهڵگای
مۆدێرن دهكات. تایبهتمهندییه عهقڵگهراییه ڕههاكهی ئهو سهبارهت بهم بهرههمهی
و له پهیوهندی لهگهڵ پارهدا زۆر به ئاشكرا دهردهكهوێت. به گوتهی ڕیتێرز
و گۆدمێن سهرقاڵبوونی زیمێل به پارهوه، بهشێكه له پانتاییهكی بهرفراوانی تری
بیركردنهوهكانی سهبارهت به مهسهلهی بهها.
بهشی یهكهمی كتێبهكهی زیمێل زیاتر شیكارییه
و ئامانجی لێرهدا خوێندنهوهیه بۆ پاره له دهرهوهی پێشگریمانهكانی ژیانی كۆمهڵایهتی.
زیمێل خوێندنهوهیهك بۆ پاره دهكات و پێشنیارێك دهخاته ڕوو كه دهكهوێته سهرووی
ڕێگا ئابوورییهكانەوە. زیمێل دهڵێت ئامانجی ئهو، قسهكردنه له سهر بارودۆخی پاره
له سهرووی بازاڕهوه، ئهویش له ڕێگای بهستنهوهی به كولتوور و كۆمهڵگا به
مهبهستی تێگهیشتنێكی قووڵتر له بههادانان و ڕهوتی دهروونناسی و تهنانهت میتافیزیكیش.
زیمێل له ههوڵی ئهوهدا بوو بگاته تێگهیشتنێكی قووڵتر له بارودۆخی پاره و له
ههمان كاتدا كاریگهرییهكانیشی له سهر كۆمهڵگای مۆدێرن، ئهو به تهنیا ڕاڤهكردن
و شیكارییه ئابوورییهكانی به پێویست نهدهزانی. خوێندنهوهیهكی یهك لایهنهی
ئابووری بۆ پاره زۆر جار دهتوانێت فریودهریش بێت. به دهربڕێنێكی مۆرتۆنی بۆ ئهم
مهسهلهیه، واته ئهو بهكارهێنانه شاراوه و بێ ئیرادهییه بهرامبهر به پاره
كه تهواوی كۆمهڵگای مۆدێرنی ڕاتهكاندووه. ههڵبهت زۆر وتن و گهورهكردنهوهی
ئهم بابهتهیش لهوانهیه ههڵهتێگهیشتنیش دروست بكات كه هۆرتون ئهمهی ناو
لێناوه ههڵهتێگهیشتنێكی دژه شاری.
زیمێل سهرهتا پهیوهندی نێوان پارهو بهها ڕاڤه
دهكات و دواتر دهڵێت، بهها ڕهههندێكی بینراو و ئۆبژێكتیڤی دهبهخشێته پاره.
له ڕێگای پارهوهیه كه بهها زهینی و سۆبژێكتیڤهكان دهبنه بههایهكی بینراو
و ئۆبژێكتیڤی. بهها لهوانهیه له فۆرمی جۆراوجۆردا لهگهڵ شتێكدا پهیوهندی دروست
بكات و ئهو شتانه به شێوهیهك زۆر نزیك پهیوهندییان به بههای ئۆبژیكتیڤی و
بینراوهوه ههیه "چونكه ئهوانه دروستكهری بهها زهینییهكانن"، بهڵام
به تهنیا له پارهدایه كه ههر بههایهكی زهینی به شێوهیهكی تهواو دهتوانێت
ببێته بههایهكی بینراو و لهمسكراو. ئهو بههایانهی كه له كۆمهڵگایهكی ترادیسیۆنیدا
تاكهكان به شێوهیهكی زهینی دهیدهنه پاڵ شتهكان و زۆرجار دهربڕێنكی بنیراو
و قابلی لهمسیان بۆ دروست نابێت، به یارمهتی پاره بهرجهسته دهبێت و بهم شێوهیه
دهكرێت ئهو بهها زهینییانه به شیوهی بینراو و بهرجهسته به دهستی بهێنیت
و گۆڕینهوهی پێبكرێت. شتێكی ویستراو ـ كاتێك دووره له دهستپێگهیشتنی تاك ـ دهكرێت
له ڕێگای پهیوهندییهكی گۆرینهوهی پارهوه به دهست بێت. بهها له ڕێگای ڕێژهی
حهزی خهڵكی بۆ ئهو شته دیاری دهكرێت، نهك له ڕێگای بههای بهكارهێنانی ئهو
شتەوە. به گوێرهی بۆچوونی زیمێل بازرگانی بۆ خولقاندنی بههای پاره، شتێكی ناچارییه،
چونكه بازرگانی، شتهكان له سهر بنهمای بههایهك كه له ڕێگای پارهوه دهستنیشان
دهكرێت، قابیلی ئاڵوگۆڕ دهكات. ڕێژهی بههای ههر شتێك له سیستهمی پارهدا له
لایهن ڕێژهی خواست بۆ ئهو شته دهستنیشان دهكرێت و پێویستی ئهم سیستمهی خستنهڕوو
و خواسته بازرگانییهیه، كه دهتوانێت شتهكان بگهیهنهته دهستی مشتهرییهكان.
تاوهكو به شێوهیهكی پێویست بازرگانی پهرهی نهسهندبێت، ئهم قابیلیهته هێزهكییهی
پاره بهرجهسته نابێت.
"پاره میكانیزمی خسته ڕووی كهرهسته و پهیوهندییه
بهرجستهبوو و بینراوهكانه له پهیوهندی ئالۆگۆڕدا، چونكه جیا له ههموو شتێك
پاره گۆڕهرهوهی شتهكانه بۆ كاڵا. پاره له كۆمهڵگای مۆدێرندا زیاتر و زیاتر
كارایی خۆی وهردهگریت: پهیوهندییهكان دروست دهكات و خهڵكی له ڕێگای ڕهوتی
پاره و خزمهتگوزارییهكانهوه پێكهوه دهبهستێتهوه. زیمێل دهڵێت نرخی كاڵایهك
له ئاڵۆگۆڕێكدا، پێوهری قابیلیهتی ئاڵۆگۆڕكردنی ئهو كاڵایهیه لهگهڵ كاڵاكانی
تر. پاره پهیوهندییه كۆمهڵایهتییهكان به شێوهیهكی سهرنجڕاكێش زیاتر دهكات.
پاره پێویستی پهیوهندییه فهرمی و ناتایبهتییهكانی كۆمهڵگای مۆدێرنه، چونكه
زمانی هاوبهشی نێوان ئاڵۆگۆڕكردنهكانه و بههای ههر شتێك زۆر به ئاسانی دهستنیشان
دهكات". پاره دهربڕی پهیوهستبوون و له ههمان كاتدا ناڕێكی شتهكانه. پاره
دهرخهری ڕهگهزی گشتییه له تهواوی ئهو شتانهی كه بكرێت ئاڵۆگۆڕیان پێوه بكرێت.
پاره ناتوانێت تایبهتمهندی فهردی ههر شتێك دهر بخات. گرنگ ئهوهیه كه چیتر
ڕهگهزی پاره هیچ ڕۆڵێك له بهركارهێنانی ئهو شته له ئاڵۆگۆردا نابینێت. سهردهمێك
پاره بههای ڕهگهزی خۆی ههبوو، بۆ نموونه دراوی زیو و زێڕ، بهڵام ئیستا پاره
گۆڕاوه بۆ سهمبولێك بۆ دهستنیشانكردن چۆنایهتی به شێوهیهكی ڕێژهیی. پاره ئامرازێكه
كه تا ڕادهیهك هاتۆته نێو تهواوی كرداره هاوبهرامبهره كۆمهڵایهتییهكانی
خهڵكهوه. پاره ئامانجێكی له نێوخۆیدا نییه. پاره ههڵگری بڕێكی زۆر ئیمكانیهتی
ناكۆتاو ڕههایه بۆ بهكارهێنان له پهیوهندییه ئاڵوگۆڕكردنهكاندا. بهمشێوهیه
پاره دهتوانێت ببێته ئامانجێك له پێناو خۆیدا. به شێوهیهكی تهواو به هۆكاری
ئهو ئیمكانیهته بێ سنوورهی وهكو ئامرازێك كه ههیهتی، قهدهرهكانی خۆی دهگۆڕێت
بۆ كۆمهڵێك تایبهتمهندی ئاشكرا. ههڵپهكردنی سوودی ئابووری و ههستكردن به پێویستی
كهڵهكهكردن و زیادكردنی پاره شتێكی واتاداره، ئهمهش نهك تهنیا له نێو بازاردا
بگره له هەموو فهزایهكی كۆمهڵایهتیدا. زیمێل ئهم پرۆسهیه ناو لێدهنێت به
كاڵابوونی پهیوهندییه هاوبهرامبهرهكان یان دابهزاندنی چۆنیهتی بۆ چهندایهتی.
ئهوهی كه پاره ناتوانێت كۆمهڵێك تایبهتمهندی جیاواز بخاته ڕوو و تهنیا به
زمانی ڕێژهوه باسی چۆنیهتی دهكات، دهبێته هۆكاری ئهوهی كه زۆربهی چۆنیایهتییهكان
لهبهرچاو نهگیرێن. سهردهمانێك پاره بههایهكی ترانسێندتالی ههبوو "به
هۆی ڕهگهزهكهیهوه"، بهڵام له كۆمهڵگای مۆدێرندا به شێوهیهكی تهواو
گۆڕاوه بۆ تواناییهكی ئهبستراكتی دهرخستن و دهربڕینی بههاكان له سیستمی خواست
و خستنه ڕوودا كه له ههمانكاتدا خۆی ههڵگری بههایهكی گشتییه كه له سهری
ڕێكهوتوون، پاره بههای ترانسێندتالی ههموو شتێك زهوت دهكات و لێی دهستێنێتهوه
و چهندایهتییهكی ڕێژهیی دهبهخشێته ههموو شتێك كه قابیلی ههڵسهنگاندن بێت.
زیمێل له بهشی دووهمی كتێبهكهیدا سهرقاڵی
ئاشكراكردنی كردارهكانی پاره دهبێت له جیهاندا، كه بریتییه له جیهانی تاكهكهكان
و كولتوور و كۆمهڵگا. ئهم بابهته وا له زیمێل دهكات سهرقاڵی پهیوهندی نێوان
پاره بێت لهگهڵ ئازادی تاكهكهسیدا. زیمێل دهڵێت پاره تاك ئازاد دهكات، چونكه
ناچاربوون بۆ بهكارهێنانی پاره تهنیا پهیوهندی به بهرههمی كار یان پهیوهندی
به كڕیار/فرۆشیارهوه ههیه له بازاردا و ههرگیز پهیوهندی به سەرلەبەری تاكهوه
نییه. زیمێل دهڵێت پاره مەوداکانی گهیاندووهته ترۆپک، مەودای نێوان ئینسان وهكو
تاكێك و ئینسان وهكو ئامرازی كردارێك یان واتایهكی تایبهت. پاره له ڕێگای فۆرمبهندی
پهیوهندییهكان له نێوان خهڵكێكی زۆردا، ئازادی تاكهكهسی دهپارێزێت. له پهیوهندییهكی
بهم شێوهیەدا، پاره جێگۆركێی دارایی مسۆگهر دهكات و دارایی خۆی دهبێته كردارێك،
واته دهرگیر بوون له پهیوهندی لهگهڵ كهسانی تردا له كرداره هاوبهرامبهرهكاندا.
ئازادی تا ڕادهیهكی زۆر پهیوهسته به داراییهوه، ههبوونی پاره یان كاڵا، یارمهتی
دروستكردنی پهیوهندییهكی زیاتر دهدات: "واتای پهیوهستبوونی نێوان پاره
له لایهك و گهورهبوونهوهی بازنه كۆمهڵایهتییهكان له لایهكی ترهوه، ههڵبهت
به سهرنجدان بۆ جیاوازیی تاكهكان، زۆر جار خاوهندارێـتی تایبهتییه". زیمێل
دهڵێت پاره دهتوانێـت زاڵ بێت به سهر ئهو مهودا و دوورییه فیزیكی و كۆمهڵایهتییهی
کەوتۆتە نێوان تاكهكانەوە، چونكه ههڵگری توانایهكی گواستنهوهیه به شێوهیهكی
تهواو لهگهڵ ههبوونی پرۆسهیهكی تاكگهراییدا، بهڵام له ههمان كاتدا له كۆمهڵگادا
له ڕێگای ئامرازی پارهوه تاكهكان زیاتر ڕووبهرووی بههادانان دهبنهوه. دهكرێت
له سهر بنهمای بههای پاره، به شێوهیهكی بهرجهستهیی و بینراو بهها له سهر
مرۆڤهكان دابنرێت. پاره كاریگهری خۆی له پانتییهكی بهرفراوانی كۆمهڵایهتیدا
پێشان دهدات: مافه یاساییهكان دهگۆڕدرێن بۆ وهسیله داراییهكان، كاریش دهبێته
شتێكی ویستراو تهنیا له بهر ئهوهی خۆی دهبهستێتهوه به وهرگرتنی پاره
"واته مووچه".
دواجار زیمێل باسی ئهوه دهكات چۆن پاره فۆرمی
كولتوور و ژیان دهستنیشان دهكات. ژیانی مۆدێرن دهگۆڕدرێت بۆ ههوڵدانێكی عهقڵانی
بۆ سڕینهوهی ههست و سۆزهكان له پێناو بهرژهوهندییهكی ژمارهیی و دارایی. كولتووری
شتهكان دهبێته جێگرهوهی كولتووری تاكهكان، ئینجا پرۆسهی عهقڵانی، به عهقڵانیكرن
به یارمهتی پاره بۆ گۆڕینی شتهكان بهو كاڵایانهی كه بكرێت ئاڵۆگۆڕیان پێوه
بكرێت. ئهم دوو بنهمایه له شاره گهورهكاندا دهبنه واقیع. زیمێل دهڵێت دهركهوتنی
بیروبۆچوونی ڕۆمانتیك و ههست و سۆزی قووڵ كاردانهوهیه بهرامبهر به مۆدێرنهبوونی
كولتوور: پاره و عهقڵ قابیلی گۆڕینهوه و ئاڵۆگۆڕكردنن، ههلی كڕینی مرۆڤهكان و
كولتوورهكان دهڕهخسێت. له ڕێگای پارهوه ههموو شتێك قابیلی كڕێن دهبێت، ههموو
شتێك ڕێژهییه، ههموو شتێك خاوهنی جووڵهیهكی یهكسانه ـ جیهان كهوتۆته نێو
تاکە ڕهوتێکی تهواوهوه.
هاوكات پاره دهبێته كهرهستهیهكی گرنگ بۆ
دروستكردنی پهیوهندییە كۆمهڵایهتییەکان. كۆمهڵگا به تهنیا بریتی نییه له كۆبوونهوهی
تاكهكان و ناكرێت هیچكام لهم دووانه "كۆمهڵگا و تاكهكان" بێ ئهوی تر
وێنا بكرێن. پهیوهندی نێوان تاكهكان له ڕێگای پارهوه دروست دهبێت، له ههمان
كاتدا، ئهم پهیوهندییانه دهگۆرێن بۆ شمهك و دواجار دهگۆڕدرێن بۆ كۆمهڵێك پهیوهستبوونی
ناتایبهتی نێوان نرخ ـ سوود كه دهتوانن سنووره كۆمهڵایهتی و فیزیكییهكان تێپهڕێنن.
پرۆژهی به عهقڵانیكردن له گهڵ پهرهسهندنی ئابوورییانهی پارەدا دهبێته هۆكاری
لێكترازانی پهیوهندییه تایبهتییهكان.
ئهحمهد ڕهزا ئهسغهر پور
و/ فازڵ مهحمود وهلی
له گۆڤاری تاوی كۆمهڵایهتی
وهرگیراوه.
9 Nisan 2015 Perşembe
SOCIAL TECHNOLOGY
By: Hunar Kamal Qader
SOCIAL TECHNOLOGY
كۆمهڵگای ئهلكترۆنی
ههرچهند زاراوهی كۆمهڵگای
ئهلكترۆنی هێشتا له نووسراوه كۆنهڵناسییهكاندا هێنده بهكارهێنانێكی چهمكییانهی
وهرنهگرتووه، بهڵام پهیدابوونی شێوازی نوێی پهیوهندییهكان له چوارچێوهی
ئامێره تایبهتهكاندا، لهناو تۆڕه گهورهكانی زانیارییدا {ئینتهرنێت} ههروهك:
خۆشهویستیكردن، كۆنفرانس، مونازهرهی ئهلكترۆنی و... بۆته هۆی ئهوهی كه له
فهزای ئهلیكترۆنیدا جۆرێك له كۆمهڵگای مهجازی وهدیبێنن. لهم كۆمهڵگایانهدا
ڕێسای چوونه نێو ژیان له حاڵی شكڵگرتندایه. بهم پێیه دهتوانین بگهینه ئهو
ئهنجامهی كه ئێستا چهندین قهزای كۆمهڵایهتی نوێ پهیدابووه و ئهم فهزایانهش
پهیوهندییه كۆمهڵایهتییهكان دهخهنه ژێر كاریگهرییهوه. شاڕێگهكانی
زانیارییهكان لهرووی كۆمهڵایهتی" كولتووریی و ئابوورییهوه چهندین فهزای
دیاریكراو بۆ مرۆڤهكان وهدیدههێنن. فهزاگهلێك بهشێواز و توخمی تازهوه. فهزاگهلێك
بهبێ سنووری جوگرافی و سیاسی و دواجار ئهم ههڵومهرجه شێوهیهك له مرۆڤی له
ههموو جێیهك ئاماده دهداته دهست. ئهم شاڕێگایانه كاریگهریی دهخهنه سهر
ئابووری، پهرورهرده، پهیوهندییهكان، سیاسهت، كات بهسهربردن، رابواردن،
خۆشگوزهرانی و .... ئاگاییهكان، تێڕوانییهكان و رهفتارهكانی مرۆڤ لهسهرتاسهری
گۆی زهویدا دهخهنه ژێر كاریگهرییهوه. ئهم مرۆڤانه بهبێ رۆیشتنه دهرهوه
له ماڵهكانی خۆیان، دهتوانن گهشتێكی مهجازی بهجیهاندا بكهن. و لهم گهشتهدا
دهتوانن دهربارهی كارهكان، لێكۆڵینهوهكان" و بیروباوهڕهكانی خۆیان
پرس و ڕا به خهڵكانی دیكه بكهن. زیاد لهوهش له ڕێگهی ئهم كهناڵهوه دهتوانرێت
چهندین هاوڕێی نهدیو پهیدا بكرێن، پرۆسهی بانكی ئهنجام بدرێت، ئاگاداریی نرخی
سههمهكان بێت، دهتوانی بۆ دهزگاكان چهندین كاری جۆراوجۆر ئهنجام بدهی، بكرێ
و ... دهزانین كه تهجهیزی كۆمپیوتهر به مۆدێم بۆته
هۆی ئهوهی كۆمپیوتهر له حاڵهتی كهسی دهربچێت و بچێته ناو بازنهی پهیوهندیی
دهسته جهمعییهكانهوه و چهمكی نوێی {گرووپی ئهلیكترۆنی} له كۆمهڵگای
نوێدا ببێته واقیع.
تهمهنی مهكینهی
میكانیكی نووسین {چاپ}له جیهانی پیشهسازیدا نزیكهی سهدهیهك، و مهكینهی
نووسینه ئهلیكتڕۆنییهكانیش نزیكهی پهنجا ساڵ چالاك بوو. له ساڵانی 1985 بهدواوه
ورده ورده كۆمپیوتهر جێگهی ئهم جۆره مهكینانهی گرتووه. بهڵام تاكو سهرهتاكانی
1990 یش ههر نووسین لهسهر كاغهز شێوهی سهرهكی نووسین بوو. پێویسته چابكهره
نوێیهكانی وهك مهرهكهب و لێزهریش له ههمان خانهدا دابنرێن. ئهو
گۆڕانكارییه تهكنۆلۆژیانهی كه له دهیهی 1990 بهدواوه له جیهاندا
روویانداوه تهنانهت بهرههمهێنانی كهرهستهی چاپی تهقلیدی وهك بڵاوكراوه،
كتێب و ههموو چاپكراوهكانی دیكهشی خستوونهته ژێر تیشك و رۆشناییهوه، ورده
ورده له پلهی یهكهمدا ناسینی تهواوهتی كۆمهڵگا نوێیهكانی بۆ پهیوهندی
نووسراو گۆڕی و بهشێوهیهكی هێدی و بهره بهره لاپهڕهی كۆمپیوتهر{لای كهم
له چهند بوارێكدا}جێگهی چاپكردنی تهقلیدی گرتهوه. لاپهڕهیهك كهتوانایی
گۆڕانكاریی تێدایه. ئهمڕؤ نووسینی ئهلیكترۆنی بوارێكی فراوان دهگرێتهوه و
پرۆسهی {بهكۆمپیوتهریبوون}بهره بهره ههموو قۆناغهكانی بهرههمهێنانی لهڕێگهی
تۆڕهوه، تێكهڵكردن، لێكههڵبێكانی زانییهكان، دانانی وێنه و هڵكاری. سازكردنی
لاپهڕهكانی و دواجار چاپكردن و بڵاوكردنهوه و دابهشكردن و .... ئهم پرۆسهیه
بۆته هۆی نهمانی زۆر له پیشه و كارهكان، له ههمان كاتدا چۆنییهتی بهرههمهێنانیش
{لهرووی ماددییهوه}گهشهیهكی باشی كردووه.
نووسینی كتبێب، گۆڤار،
رۆژنامه له شوێنێكی جیهاندا له ههمان كاتدا چاپكردنی له چهند شوێنی دیكهدا
(ههڵبهت لهگهڵ ئهنجامی گۆڕانه پێویستییهكاندا بهپێی شوێنه جیاوازهكان)
بۆته كاریكی بهربڵاوی ئاساییی. تهكنهلۆژیای بهرههمهێنانی دیسكی بهستێوراو (سی
دی)یش له بهرههمهێنانی نووسینه ئهلیكتڕۆنییهكاندا كاریگهرییان ههبووه. ئهمهش
له حاڵێكدایه كه تهكنهلۆژیای فره میدیایی (مهڵتی میدیا)لهم بوارهدا خراوهتهڕوو،
و واقیعێك كه نووسین، دهنگ و رهنگ به ئاسانی و خێرایی له تهنیشت یهكترا
دابنرێن. له ساڵی 1990 بهدواوه بهره بهره بهرههمهێنان و خستنهڕووی
گۆڤارهكان، بانكهكانی زانیاریی، ئهنیسكلۆپیدیاكان، كۆمهڵه هونهرییهكان و
زۆرێك له بهرههمهكان لهوانهش كلاسیك و ههنووكهییهكان كه خراونهته سهر
دیسكه بهستێوراوهكان رهواجیان پهیداكردووه و بهشێك له چالاكییهكانی
بڵاوكهرهوه گهورهكان پێكدێنێت.
له كتێبی (تمهید فی علم
الاجتماع، نووسینی: منوچهر محسنی)وهرگیراوه.
APA - American Psychological Association
By: Hunar Kamal
Herdn Ibrahem
APA
American Psychological Association
رێكخراوی ئهمریكی دهروونی
ریێكخراوی ئهمریكی دهروونی چییه؟
ساڵی 1928 كۆمهڵێك له نووسهر و ئهوانهی له
رۆژنامهو گۆڤارهكان كاریان دهكرد، ههڵسان به كۆبوونهوهیهك بۆ ئهوهی
گفتوگۆ بكهن لهسهر شێوازی نووسینی راپۆرت بهشێوهی زانستی و بڵاوكردنهوهو
دیاریكردنی رێگایهكی ئهكادیمی بۆ نووسهره تازهكان و بڵاوكردنهوهی بهرههمهكانیان
بهشێوهیهكی زانستی. له دهرئهنجامی ئهم كۆبوونهوهیه راپۆرتێك دهرچوو و
ئهوهبوو لیژنهی كۆبوونهوه نێودهوڵهتییهكان تاوتوێی راپۆرتهكهی كرد و لهساڵی
1929 له رۆژنامهی رێكخراوی ئهمریكی دهروونی
(APA) American Psychological Association بڵاوكرایهوه. كه پێكهاتبوو له 7 لاپهڕه. دواتر پێشنیاركرا بۆ
نووسین و بڵاوكردنهوهی راپۆرتی ئهكادیمی، ئهم راپۆرته پشتی پێ ببهسترێ. ئهوهبوو
لهماوهی 70 ساڵی رابردوو چهند جارێك ئهم راپۆرته نووسراوهتهوه و ههر تازهگهرییهك
ههبووه بۆی زیادكراوه. ئهوهبوو یهكهم پێداچوونهوه لهساڵی 1952 بۆی كرا،
كه به كتێبێكی 60 لاپهڕهیی بڵاوكرایهوه. پاشان لهساڵی 1974 دووباره
چاكسازی و پێداچوونهوهی بۆ كرا، به كتێبێكی 136 لاپهڕهیی بڵاوكرایهوه.
دیسان لهساڵی 1983 له چاپ درایهوه بوو به 208 لاپهڕه. دواتر خوێندنهوهی
چوارهمی لهساڵی 1994 بۆ كراو بوو به كتێبێكی 268 لاپهڕهیی. بهڕهچاوكردنی
خێرایی پێشكهوتنهكانی تهكنهلۆژیا و زۆربوونی سهرچاوهكان، چاپی پێنجهمی لهساڵی
2001 بڵاوبۆوه.
شێوازی APA
(APA Style)
1- روونكردنهوهی
شێوازی نووسینی لێكۆڵینهوهیهكی گونجاو لهڕووی ناوهڕۆكهوه.
2- روونكردنهوهی
شێوازی نووسینێكی ئهكادیمی و روون بهبێ لایهنگیری و سۆز و عاتیفه.
3- یاساكانی نووسینی
دروست" واته بهكارهێنانی نیشانهكانی پرسیار، ژماره دانان و رێنووس و ...
هتد.
4- نووسینی لیستی سهرچاوهكان.
5- شێوازهكانی ئامادهكردن و پێشكهشكردنی بۆ
بڵاوكردنهوهیان.
6- شێوازی ئامادهكردنی
تێز و لێكۆڵینهوهی قوتابی و راپۆرتی كورت.
7- دیاریكردنی ههنگاوهكانی
نێوان لێكۆڵینهوه و بڵاوكردنهوهی.
8- شێوازی نووسینی سهرچاوهكان
و زیادكردنی زانیاری دهربارهی بابهتێكی دیاریكراو.
9- ههنگاوهكانی گهڕان
بۆ ژمارهی رۆژنامهی تایبهتمهند.
10- دیاریكردنی لیستێك
كه پێویسته ههبێت له راپۆرتی ئامادهكراودا.
11- رهچاوكردنی بنهما
ئهخلاقییهكانی نووسین و بڵاوكردنهوه.
12- شێوازی نووسینی
وتار و ناساندنی دهرباری ناوهڕۆكی بابهتی ئامادهكراوه بۆ بڵاوكردنهوه.
بۆ نموونه:
For Example
de Paula, T. C. M., Lagana, K., &
Gonzalez-Ramirez, L. (1996). Mexican Americans. In J. G. Lipson, S. L Dibble, & P. A. Minarik (Eds.), Culture and nursing care: A pocket guide (pp. 203-221). San Francisco: USCF Nursing Press.
Russians. (1998). In T. L. Gall (Ed.), Worldmark encyclopedia of cultures and daily
life (Vol. 4, pp. 332-339). Detroit, MI: Gale Research.
Russians. (1998). Worldmark encyclopedia
of cultures and daily life. Retrieved January 9, 2003 from Discovering Collection database.
Islam. (1992). In The new encyclopaedia Britannica (Vol. 22, pp. 1-43). Chicago: Encyclopaedia Britannica.
Islam. (1992). In Britannica.com. Retrieved February 9, 2002 from Britannica.com
database.
Oguisso, T. (1999). Professional nursing in
Brazil. International Nursing
Review, 43, 81-94.
Kavanagh, K., Absalom, K., Beil, W., &
Schliessmann, L. (1999). Connecting and becoming culturally competent: A
Lakota example. Advances in Nursing
Science, 21, 9-31.Retrieved March 26,
2001 from ProQuest/Nursing Journals database.
Outbreak news. (2001, February 23). Weekly Epidemiological Record, 76, 57-64. Retrieved February 28, 2001 from http://www.who.int/wer/pdf/2001/wer7608.pdf
Ulrich, T. (1997, September 22). Linking an Amish hereditary disease with cerebral palsy, a
pediatrician challenges a dark inheritance. Time, 150, 30-33.
Ulrich, T. (1997, September 22). Linking an Amish hereditary disease with cerebral palsy, a
pediatrician challenges a dark inheritance. Time, 150, 30-33. Retrieved March 1,
2001from InfoTrac/Expanded Academic ASAP database.
Padilla, H. (2000, June 6). Hugo prohibits custom
animal slaughter; the vote will officially close a Hmong slaughterhouse, where
animals were sacrificed for religious reasons.Star Tribune (Minneapolis, MN), p. 1B.
2 Nisan 2015 Perşembe
kêşe û arîşey perwerde le herêmî kurdstan
kêşe û arîşey perwerde le herêmî
kurdstan
amadekrdnî: huner kemal qadr
bepêy amarêk ke le xudî wezaretî
perwerde derçuwe، êsta(6738)nawendî xwêndn le herêmî
kurdstanda heye lewane( 419 )yan le qur û (4887 )bînayeî konkrêtîn û (1284
)mîwan û (564 )lebalexaney bekrêdan le beşêkîtrî amarekeda hatuwe( 4453 )yan
yek dewamin( 2123) dû dewam w( 158 )yan sê dewamîn، pêwîste butrêt rêjey zyadbûn leherêmî
kurdstan salane ( 3% )danîştwanî herêmî
kurdstane، bew rêje geşesendne hemû salêk
nzîkey ( 13000)xwêndkarî taze
deçne berxwêndn، eu jmareye bxeyne ser eu xwêndnga dû
dewamî û sê dewamye herweha ewaney lekrêdan yan le qur drustkrawn lemawey( 10
)salî dahatûda eger hîç grftêk neyête pêşewe wezaretî perwerde pêwîstî be(
32000 )hezar polî xwêndn heye ke dekate( 2000 )nawendî xwêndnî( 18 )polî eger
her nawendêkî xwêndîş betêkra beyek mlyar dînar drust bkrêt wezaret pêwîstî be(
2000 )mlyardînar debêt eger dabeşî ser de salî bkeyn salane dekate( 2000 )mlyar، eme tenha bo bînakrdnî balexanekan ke zor pêwîstî trîşî heye
hawkat debê berhev bkrêt، cge leweş eu balexananey êsta bîna
krawn ewaneş salane pêwîstyan be nojenkrdnewe debêt، şyauy bebîrhênaneweye، eu hemû pêwîstye bo bîna û balexaney xwêndn kelekebuuy salanî
rabrduwe her le duay raperînewe ke tenha( 1200 )balexane leser taserî herêm
hebû.
grftekan
1.
nebûnî yasay (perwerde û xwêndn) le herêmî kurdstan:
dyare le hemû wlatêkî pêşkewtû da ke
grngî be perwerde dedrêt، yasayekî puxt û tîr û teselî bo
darêjrawe û pesend krawe، bedaxewe le herêmî kurdstanda taku
êstaşî legelda bêt yasay perwerdeman nye ke syasetî perwerdeyî herîm û felsefey
perwerdey tyada cê krabîtewe û sercem bwarekanî peywendîdar be perwerde bgrête
xoy. eu yasayeî êstaş berkare، yasay jmare (1) y salî (1992)ew le
salî (2006)îş be yasay jmare (15) hemwarêkî krawe، eme yasay wezaretî perwerdeye û nek
yasay perwerde.
le xulî sêyemî perlemanda lîjney
perwerdew xwêndnî bala reşnusî yasayekyan amadekrd ke nzîkey salêk xerîkî bûn، be rawêj legel çend kesayetyekî pspor û şarezay em bware û
rawêjî çendîn mamosta û be beşdarî nwêneranî wezaret، belam bedaxewe yasake le perleman
pesend nekra، hîwadarm em xuley perleman karî cdî
leser bken û erkî serşanî berêzîştane ke bedwadaçûnî wrdî bo bken û rjd bn
leser pesendkrdnî.
2.
sîstemî xwêndnî bneretî û amadeyî:
sîstemî nuêy xwêndn ke lesalî 2007 da
le kongrey perwerdeyîda bryarî lêdraw dwatrîş le perlemanî kurdstanda be çeple
rêzan pêşwazî lêkra û pesend kra. yekêke le sîsteme başekan (dyare bew
têbînyaneş ke leseryetî) belam bedaxewe ta êstaşî legelda bêt ke hewt sal beser
pesendkrdnîda têperîwe û sê kabîney hkumîş gorawe û îsta kabîney çwareme، keçî hêşta be tewauy neçote bwarî cêbecêkrdnewe. keleberî
tyada drust krawe، hendê bendî helwasrawe û hendê bendî
karî pênakrêt û hendê bendî deskarî krawe bebêeuey kongrey perwerdeyîşî bo
bestrabêt ke em pêşêlkarîyekî rûne û wezaret lêy berprsyare. cge leme eu
bendaneşî ke berkarn pêwîst bû zemîne bo cêbecêkrdnyan xoş bkrêt، nek her zemîne xoş nekrawe belku lemperîş drustkrawe. bêguman
emeş kemukurîyekî gewreye. çon dekrêt û le ç wlatêkda ruuydawe ke yasay
perwerdey nebêt û sîstemî hebê û sîstemekeşî awa be seqetî cêbecê bkrêt!؟ emeye perwerde
berew heldêr û paşagerdanî zyatr debat.
3.
perş û blawî bryar û rênmayyekan û bryarî dj be yek û neguncaw legel
yasa:
nebûnî rênmayî wek pêwîst bo
cêbecêkrdnî yasa û sîstemeke، emeş yekê le grftekane، yaxud derkrdnî hendêk bryar ke hergîz legel yasa û
sîstemekeda yek nagrnewe û hawdjî drust deken، emeş debête mayeî euey yasa serwer
nebêt û sîstem cêbecê nekrêt û îş û karekan be mîzacî kesî berprs berêwe bçêt.
leher wlat û dam û dezgayekîşda rewş bem core bguzerêt ewa cge le paşagerdanî
hîçî trî bedwada nayet.
4.
kemîî budcey wezaretî perwerde:
salane le katî pesendkrdnî budcey
herêmî kurdstanda wek pêwîst hîsab bo wezaretî perwerde nekraweu eu budceyeî
boy terxankrawe legel hîç standartêkda naguncêt. zorbey here zorî ke nzîkey 95%
y budcey wezaret bo muçe derwat. ke tenha 5% y bo karubarekanî trî demênêtewe
ke zor keme û emeş hokarêke bo euey ke perwerde tuşî şkst dêt û wek pêwîst
natwanêt karekanî xoy bkat.
5.
nebûnî hemahengî nêwan û wezaretî perwerde û xwêndnî bala:
wezaretekanî perwerde û xwêndnî bala
dû nzîktrîn wezaretn û peywendî rastewxoyan beyekewe heye، çunke hem wezaretî perwerde salane
deyan hezar xwêndkar bo xwêndnî bala denêrêt û hem xwêndnî bala mamostaw
fermanber bo perwerde amade dekat. boye peywendî nêwanyan peywendîyekî
organîkîî têkele û hîçyan bê euy tryan serkewtû nabn. belam euey mayeî
sersurmane hîç hemahengîyek le nêwan em dû wezareteda bedî nakrêt û planî
îşekanyan yek nagrêtewe، ke pêwîste herdûkyan le planî
stratîcyanda eger heyanbêt! xwast û dawakarîyekanî yektrî leberçaw bgrn. ke eme
yekê le grfte here gewrekanî perwerdeye çunke xwêndnî bala bepêy pêwîstîî
wezaretî perwerde kadrî pspor amade nakat.
6.
xrapî jîngey xwêndn (bînay qutabxanekan):
jîngey xwêndn le herîmî kurdstanda
jîngeyekî nalebare û guncaw nye bo xwêndn û legel sîstemî tazey xwêndnda wêk
nayetewe، jmareyekî berçawî bînay qutabxanekan
kon û darzîwn û bekelkî xwêndn nayen û tenanet hendêkyan metrsî ruxanyan
lêdekrêt، herwek le salanî rabrdû emaneman bînî
ke xwênkaru mamosta kewtne jêr daru perduuy em bîna rzîwane û ta xwêndkarêkîş
gyanî ledestda، ke emeş şureyyekî gewreye bo hkumetî
herêm ta êstaş minale çawgeşekanman lem core qutabxananeda wane bxwênn. xwêndn
lem jîngeyeda wek pêwîst û tendrust nabêt.
7.
kemî jmarey bînay qutabxane:
bepêy berawrdî jmarey xwêndkaran
legel jmarey qutabxanekan، bînay qutabxane le herêmda keme، eger çî lem salaney duayîda jmareyekî zor bînay taze
drustkran، belam hêşta beberawrd legel rêjey
xwêndkaran ke salane zyad dekat wêk nayetewe. herçende le kabîney şeşemda le
herdû salî budcey 2010 û 2011 da le yasay budce her saley brî (150) mlyar dînar
bo helmetî drustkrdnî qutabxane le herîmî kurdstan terxankra û çuwe bwarî
cêbecêkrdnîşewe û qutabxane drustkran. belam le kabîney hewtemda wêray euey
salanî 2012 û 2013 le yasay budceda salane heman br terxankra، belam tenanet yek take jurîş bo qutabxaneyek drust nekraw
budcekeşke (300) mlyar dînar dekat nazanrêt çî beser hat û le çî serf kra!eme
erkî ser şanî berêztane bedwadaçûnî bo bkrêt û hem em budceye bo perwerde
bgerênrêteweu hem le salî emsal 2014 da heman budce terxan bkrêt. çunke salane
(50.000) xwêndkare zyad dekat û bo ewaneş cge le halete asayyeke ke qutabxaney
trman pêwîste، aya debêt salî çend qutabxaney tr
drust bkrêt؟
xo eger planêk nebêt û becdî mşurêkî lê nexurêt ewa bêguman karesatêkî gewre
çawerêy newey dahatuman dekat.
8.
qutabxaney çend dewam (dû dewam û sê dewam û çwar dewam):
be pêy sîstemî tazey xwêndn pêwîste
her bînayek yek qutabxaney tyadabêt bo euey katî dewamî pêwîst dabîn bkrêt، belam behoy euey kewa jmareyekî zor le qutabxanekan çend
dewamêkyan tyada dekrêt، boye hergîz legel sîstemekeda wêk
nayetewe û sîstemeke cêbecê nakrêt. her be pêy amarêkî fermîî xudî wezaretî
perwerde dewamî qutabxanekan bem coreye:
-(4382) qutabxaney yek dewam.
-(2217) qutabxaney dû dewam.
-(133) qutabxaney sê dewam.
-(2) qutabxaney çwar dewam.
*sercem: (6734)
aya qutabxaneyek ewende dewamey tyadabêt
pêtan waye sîstem tyaîda cêbecê bkrêt û prosey perwerdew xwêndn tyayanda
tendrust bêt!؟
9.
qutabxane le bînay krêda:
be pêy amarekanî xudî wezaretî
perwerde le herêmda (452) qutabxaneye le bînay krêdan، wate nawçeke bînay qutabxaney lê nyeu
bînayek be krê gîrawe boyan، bêguman eu bînayeî be krêş gîrawe hîç
mercêkî qutabxane û şwênî xwêndnî tyada nye، çunke le bnçîneda bînake bo qutabxane
drustnekrawe. bêguman lew kateşda eu xwêndkaraney lew qetabxaneyeda dexwênn ne
sîstemyan beserda cêbecê dekrêt û ne mamostakanîş detwann wek pêwîst wanekan
blêneweu ne wek pêwîstîş serkewtû debn.
10.
qutabxaney mîwan:
be pêy amarî xudî wezaretî perwerde
jmarey (1338) qutabxane le herêmî krdstanda mîwann، wate qutabxaneye belam bînay taybetî
xoyan nye û le bînay qutabxaneyekî tr ya fermangeyekî trdan، emeş grftêkew eger çareser nekrêt hem em qutabxaneye û hem
qutabxaney xawen bînake ya fermangeke tuşî grft debn û kêşeyan bo drust debêt.
11.
qutabxaney le gl (qur) drustkraw:
be pêy amarî xudî wezaretî perwerde
le herêmî kurdstanda lem sedey bîst û yekeda، duay (23) sal le hukumranyetî xomalî، nzîkey (400) qutabxane bînakanyan le gl û qur drustkrawn، ke emeş le werzî zstanda hendêkyan dlope deken û metrsî
ruxanyan lêdekrêt û hîç mercêkî xwêndnyan tyada nye.
12. ladêy bê qutabxane:
be pêy amarî wezaretî perwerde ta
êsta le herêmî kurdstanda nzîkey (600) ladê bê qutabxanen. ke emeş debête mayeî
dabranî minalanî eu ladêyane le xwêndn.
13.
bîna dagîr krawekanî perwerde:
be pêy amarêk ta êsta le herêmî
kurdstanda nzîkey (150) bînay wezaretî perwerde destyan beserda gîrawe le layen
hzbe syasyekan û berprsan û rêkxrawekan û damudezgey xeyre perwerdeyî û
hawlatyanewe. ke eme le katêkdaye ke perwerde xoy bînay keme keçî natwanêt
bekaryan bhênêt û radestî nakrêtewe. her bo zanyarî nzîkey (20) bînay qutabxane
lelayen qutabxane ehlyekanewe bekar dehênrên، le katêkda bepêy yasa debêt em
qutabxane ehlyane xoyan bîna bo xoyan drust û dabîn bken، çunke kertî taybetn û krêy xwêndn le
xwêndkaran werdegrn. belam nazanrêt axo boçî wezaretî perwerde ke xoy grftî
bînay heye keçî em bînayaney wek xenîmet bexşîwetewe be kertî taybet!؟
14.
froştnî bînaw mulkî perwerde:
roj be roj şarekan frawan tr debn û
le senerekanîşyanda ta dêt zewî û şwên bo drustkrdnî qutabxanew nawende perwerdeyyekan
kemtr debêtewe û namênê، perwerde komelîk bînaw mulkî heye، pêwîste bparêzrên û destyan pêwe bgîrêt û eger kon bûn nojen
bkrînewe. nabêt be hîç şêweyek û lejêr hîç byanu û nawêkewe zaye bkrên û
bfroşrên. çunke bem kare zyanî gewre ber perwerde dekewêt. çend haletêkî lem
şêweye le slêmanî û helêr û ranye û çend şwênêkî tr ruyanda. pêwîste berêztan
zor be tundî begj em dyardaneda bçneweu rêgrî lew bazrgane çawçnokane bken ke
mrxî xoyan lê xoş krduwe ta zewîyekanyan bken be mol û epartman.
15.
zorî jmarey xwêndkar le polêkda:
bepêy sîstemî tazey xwêndn debêt her
polêk le (15-40) xwêndkarî zyatr tyada nebêt. belam euey ême têbînîman krduwe
behoy jmarey zorî xwêndkaran û kemî polekanewe em standarte cêbecê nekraweu pol
heye 60-70 xwêndkarî tyadaye، ke bêguman em jmare zoreş debête
mayeî euey ke fewza le polekeda hebêt û mamostake zal nebêt beser wanekeda û
netwanêt wek pêwîst çawdêrî xwêndkarekan bkat le fêrbûn û têgeyştnyan le
waneke.
16.
nebunî taqîgey zanstî:
bepêy sîstemî tazey xwêndn û be pêy standartî
nêwduletîş her waye ke debêt hemû qutabxaneyek taqîgey taybetî xoy hebêt bo
wanekanî (kîmya، fîzya û bayolocî) belam zorbey
herezorî qutabxanekanî herîmî kurdstan taqîgey zanstîyan nyeu xwêndkarekan ta
qutabxaneş tewau deken çawyan be taqîge nakewêt û be şêwazî praktîkî wanekanyan
naxwênn. emeş grftêkî gewrey fêrbûnyane ke tenha be şêwazî tyorî gwê le wanekan
degrn û le grngîî taqîge behremend nabn.
17.
nebunî taqîgey deng:
be degmen nebêt qutabxanekanî herêm
taqîgey dengyan nye bo wanekanî fêr bûnî zman، betaybetî waney zmanî înglîzî ke
waney serekîye. emeş yekêke lew hokaraney ke bote mayeî euey xwêndkarî kurd
(12) sal zmanî înglîzî dexwênêt belam ke xwêndn tewau ekat natwanêt dû rste be
înglîzî qse bkat.
18.
nebûnî taqîgey kompîwter:
kompîwter zanstêkî serdemyaneyeu lem
serdemî pêşkewtn û teknelocyayeda nakrêt destberdarî bîn. mayeî destxoşye ke
wek waneyek le qutabxanekana cêgîr krawe، belam euey mayeî sersurmane eweye ke
em waneyeş le zorbey herezorî qutabxanekana be tyorî dexwênrêt û xwêndkar (eger
le malewe xoy kompîwterî nebêt) le qutabxane çawî be kompîwter nakewêt û wek
pêwîst lem zanste behremend nabêt.
19.
nebûnî gorepanî yarî:
waney werzş yekê lew wane grnganeye
ke şewq û zewqêk be xwêndkar dedat rû le qutabxane bkat، belam zorbey herezorî qutabxanekanî
ême ya gorepanî yarîyan nye، ya eger heşyan bêt hîç mercêkî
yarîgey tya nye، ya xol û gle ya konkrîte، ke emeş le gelê katda be zyan deşkêtewe le cyatî euey sudî
hebêt.
20.
nebûnî ktêbxane:
ktêb serçawey zanste û pêwîste her leseretay
temenewe minalan rabhênrên bewey hawrêy ktêb bn، belam bedaxewe qutabxanekanî ême bê
ktêbxanen، xo eger benaw jurêkîşyan terxan
krdbêt benawî ktêbxanewe ewa çol û hole û ktêbî tya nye. herçende le sîstemî
tazeşda hatuwe ke debêt le qutabxanekanda ktêbxane hebêt.
mayeî ser surmane kewa salane deyan
mlyon dînarîş leser budcey perwerde be ktêb drawe، keçî eu ktêbaney krdrawn ne
mamostayan û ne xwêndkaran sudî lêdebînn û ne beser ktêbxaney qutabxanekanîşda
dabeş krawn û minîş serm le hokarî krînyan surmawe!!!
21.
nebûnî baxçe le qutabxanekanda:
bmeseley jînge û jînge parêzî yekêk
lebabetekanî serdeme û pêwîste grngî pê bdrêt û xwêndkar legelî rabhênrêt، bo euey gyanî jînge parêzî her le minalyewe tyaîda çekere
bkat، belam bedaxewe zobey here zorî qutabxanekanî
ême baxçeyan tyada nye û em babete grngî pê nadrêt û pştgwê xrawe ke emeş hem
dîmenî qutabxanekanî naşîrîn krduwe û hem xwêndkaranîş bem gyane ranahênêt.
22.
nebûnî hokarekanî fêrbûn:
yekêk le rêge serkewtuwekan bo
fêrbûnî zyatr û têgeyandnî xwêndkar û xoşewîst krdnî waneke lelay، bekar hênanî hokarekanî fêrbûne، wek: dataşo، nexşe، wênew ...htd. belam euey bekarneyet
le qutabxanekana em hokaranen.
23.
nebûnî şano:
le hîç kam le qutabxanekana holêkî
şano û sazdanî şanogerî nye ke xulyayekî xwêndkaranew zyatr berew qutabxane
kêşyan dekat û xwêndkaran deyanewêt û dexwazn behrekanî xoyanî têda der bxen.
em babete grnge leberçaw bgîrêt û hewl bdrêt holî şano terxan bkrêt û katêk bo
em mebeste terxan bkrêt.
24.
nebûnî înternêt le qutabxanekan:
hêlekanî înternêt hokarî geyştne be
zanyarî tazew dnyaî pêşkewtuuy derewe، bedaxewe qutabxanekanî ême lem
teknelocyaye bêbeşn û hêlî înternêt le hîç kam le qutabxanekanda nye. wa başe
bernameyek dabnrêt bo em mebeste.
25.
grftî nebûnî kareba le qutabxanekanda:
pêwîste qutabxanekan berdewam karebay
nîştmanîyan hebêt، belam bedaxewe kareba wek pêwîst nye
û eu amêraneş ke be kareba kar deken lew kataneda le kar dewestn. emeş bote
mayeî euey xwêndkaran le werzî germada le xwêndn bêzar bn.
26.
nebûnî pakuxawênî le qutabxanekan:
jmareyekî zor le qutabxanekan leruy
pak û xawênîyewe wek pêwîst nîn. ç jûrî polekan، ya dîwarekan û ya gorepanekanî، eme cge le twalêtekan ke her basî nakrêt. eme hem dîmenêkî
naşîrîne û hem debête mayeî blawbûnewey coreha nexoşîş، hem debêt be klturêkîş lay eu
minalane ke grngî be pak û xawênî neden.
27.
nebûnî karguzar û baxçewan le qutabxanekanda:
jmareyekî zor le qutabxanekan ya
karguzaryan nye، ya eweta eger heşyan bêt yek ya dû
karguzaryan heye û ewanîş le temenêkî gewredan û pêwîste xanenşîn bkrên. ke
emeş yekêk le hokarekanî pîs û poxlî hendêk le qutabxanekane. we nakrêt le
qutabxaneyekda çend karguzarêk ebêt û le zorbey qutabxanekanî trîşda yek dane
ya hîç nebêt.
28.
nebûnî twêjerî komelayetî:
twêjerî komelayetî rolêkî zor grng
degêrêt le qutabxanekanda û be pêy sîstemî tazey xwêndnîş debêt hemû
qutabxaneyek twêjerêkî komelayetî hebêt. belam euey mayeî sersurman û
nîgeranîye le herêmî kurdstanda (6734) qutabxane heye keçî tenha tenha (1770)
twêjer damezrênrawn. wate êsta nzîkey (5000) qutabxaneye bê twêjern! emeş
karîgerî xrapî debêt ke qutabxanekan bê twêjern û serbarî em hemû gîrugrfte
komelayetyeî rû le xwêndkaran dekat twêjerêkî komelayetî nebêt bedem
grftekanyanewe bçêt bo çaresazî.
29.
kêşey froşge (hanut)î qutabxanekan:
froşgey qutabxanekan ke şwênî
destkewtn û krînî kel û pel û pêdawîstî û xwardnî xwêndkarane le qutabxanekanda، belam wek pêwîst nye، lehendêk qutabxane her nye، le hendêkyan heye belam bê serubere، kelupelekanî grane، şt û mekî beserçû lehendêkyan froşraweu çawdêrî beserewe nye
ke emeş metrsî heye boser tendrustî xwêndkarekan، le hendêk qutabxaneşda bazrganî pêwe
dekrêt ke be nrxêkî xeyalî be krêdrawe ke eql û mentq qbulî nakat û mayeî
sersurmane، betaybet le hendêk le amadeyyekanî
kçan! ke nazanrêt hokarekey çye؟
eme grftêkew erkî ser şanî wezarete hîçî tr pştguêy nexat û beduayda bçêt.
30.
grftî eawî xwardnewe:
eawî xwardnewe yekê le mafe
seretayyekanî her xwêndkarêke ke le qutabxanekana boyan dabîn bkrêt، belam le jmareyekî berçaw lew qutabxanane wek pêwîst nye، ya aweke pak nye yaxud şwênî dabînkrdn ya bekarhênanî aweke
ke emeş karîgerî leser tendrustî eu minalane debêt.
31.
grftî twalêt û destşor:
şwênî dest şordn û twalêtekanî zorbey
qutabxanekan pak nîn û şayenî bekar hênan nîn û hîç mercêkî tendrustyan têda
nye. ke emeş hem debête mayeî blawbûnewey çendîn nexoşî û hem nengîye bo
dezgayekî resmî û perwerdeyî şwêne tewalêt û destşorekanî bem şêwaze bêt.
32.
sardî û germî qutabxanekan:
jîngey zorbey qutabxanekan leruuy
sardî û germyewe bo minalan guncaw nye، le werzî hawîna germ û taqet prukêne
û hokarekanî fênk krdnewe nîn û ger heşbêt le pankeyek tênaperêt، le werzî zstanîşa sarde، beşêk le polekanî xwêndn şuşey
pencerekanyan şkaweu emeş debête mayeî sardî zyatr. begştî emane debne mayeî
euey minal le qutabxane bêzar bêt.
33.
çapî ktêb:
yekê le gîru grftekanî perwerde
çapkrdnî ktêbekanî xwêndne، ke be pêy eu grêbestaney wezaret
legel çend kompanyayekî byanîda krdûyetî salanêke le derewe çap dekrên، ke emeş çend karîgerîyekî xrapî heye، lewane:
yek: salane brêkî zor budcey herêm
deçête derewe û baştr waye lenawxoda bekar bêt û çapxaney xomalî heye û ewan
çapî bken.
dû: behoy euey le dereweye salane
ktêb dreng degate dest xwêndkaran.
sê: behoy euey le dereweye û dûre wek
pêwîst serperştî çapî nekrawe û emeş bote hoy euey heley zor rû bdat.
çwar: benawî serperştî krdnî çapewe
budceyekî zor beheder drawe.
34.
grêbestekanî ktêb:
bepêy eu grêbestaney wezaret legel
çend kompanyayekî byanî krduwe bo çapkrdnî ktêb، be pêy dekomêntekan gendelî tyada
kraweu budcey gştî tyada beheder draweu ta êstaşî legeldabêt em grêbestane
berdewamin، serbarî euey meseleke geyenrawete
encumenî wezîran û bryarî bo derçuwe û lay dawakarî gştîş em dosyeye culênrawe، belam ta êstaşî legelda bêt hem grêbestekan berdewamin û hem
hîç îcraatêk nekrawe. ke eme nengyekî gewreye bo perwerde ke le çapî ktêbî
minalanda be mlyonan dolar beheder bdrêt û minalanîş wek pêwîst ktêbyan nebêt û
kesîş le tometbaran îcraatyan legel nekrêt.
35.
çap nekrdnî ktêb le naweuey herêm:
legel eweşda ke jmareyekî zor
çapxaney pêşkewtû le herêmî kurdstanda heye û salaneş dawayankrduwe ke çapî
ktêbekan nenêrdrête dereweu lenawxo çap bkrên، ke sudî zorî debêt، hem drawî granbeha naçête dereweu hem le nzîkewe serperştî
dekrêt û hem zû degate dest xwêndkaran û hem debêmayeî rexsandnî derfetî kar bo
jmareyekî zorî xelk. belam wezaretî perwerde rezamend nebuwe em kare bkat.
xo eger wezaret be çapxanekanî
nawxoşî nedat، ewa hîçna pêwîste bîr le çapxaneyekî
taybetî xoy bkatewe û be budcey terxankrawî yek salî çapkrdnî ktêb etwanêt
baştrîn çapxane bkrêt û salane em budceye bo wezaret bgêrêtewe û le bwarêkî
trda serfî bkat.
36.
qursî kêşî ktêbekan:
ktêbekanî xwêndn be şêwazêk û corêk
kaxez çapkrawn ke kêşyan zor qursew minalan (betaybet temene seretayyekan) zor
be zehmet boyan heldegîrêt û emeş hem karîgerî xrapî leser tendrustî minalekan
debêt û hem debête mayeî bêzarî minalanîş le qutabxane.
37.
heley zanstî le programekanda:
beşêk le programekan û ktêbekanî
xwêndkaran heley zanstyan têdaye، ke emeş karîgerî xrapî leser
saykolocyaî xwêndkaran debêt، herçende em helane demêke lelayen
çend mamostaw kesayetîyekî şarezaw dlsoz û peroşewe destnîşankrawn، belam her wek xoyan mawneteweu kes le wezaret guêy lênegrtûn، eme erkî ser şanî wezarete be zutrîn kat rastyan bkatewe.
38.
heley wergêran le programekan:
le programekanî xwêndnda heley
wergêran zore û babetekan ke wergêrdrawn wek pêwîst mtna naden bedestewe û le
gelê şwênda manay serekîî mebestyan gorîwe û emeş debête mayeî euey ke zansteke
lngewquç be xwêndkar bgat û dwatrîş rastkrdnewey zor sext debêt، herçende lem bwareşda kesanêkî dlsoz û şareza helyandawe
rastbkrêtewe belam gwêyan lênegîrawe.
39.
heley zman û heley çap le
programekan:
le programekanî xwêndnda heley
zmanewanî zor heye، ke legelê katda bote mayeî euey mana
rasteqîneke ke mebeste lêy bşêwê û xwêndkar serî lê bşêwêt، ke emeş karîgerî xrapî leser xwêndkar
debêt û behele zansteke têdegat û rastkrdnewey zor sext debêt. serbarî euey
kesanêy psporî em bware demêke hawar deken û babet û pêşnyaryan nusîwe û
helekanyan rastkrdotewe، belam gwêyan lênegîraweu helekan her
berdewamin.
herçende heleçn û serperştyarî çapîş
heye، belam gelê hele debînrêt ke heley
çapn le programekanda û zorcar em helaneş bûnete mayeî euey ke ktêbekan puçel
bkrêneweu budceyekî zorîş beheder brwat:
40.
wazhênan le xwêndn:
dyardey wazhênan le xwêndn dyardeyekî
xrap û metrsîdare le herêmî kurdstanda، be pêy amarekanî xudî wezaretî
perwerde lem çwar saley em dûayye wazhênan le qonaxî bneretîda (1-9) bem core
buwe:
2010-2011—(11.596) xwêndkar le xwêndn
dabrawn.
2011-2012—(14.109) xwêndkar le xwêndn
dabrawn.
2012-2013—(13.805) xwêndkar le xwêndn
dabrawn.
2013-2014—(11.057) xwêndkar le xwêndn
dabrawn.
eme cge le amadeyyekan، eme cge lewaney ke her peywendyan be xwêndnewe nekrduwe û
nawnus nekrawn ke emane hîçyan lem jmareyeda nîn، wate eu kate jmareke çend qat zyad
dekat، dyare eme hokarî zore، her le perwerdeyî، derûnî، komelayetî، aburî û syasî û htd. ke karî wezaretî
perwerdeye legel layene peywendîdarekanî trda hewlî bnebrkrdnî، ya hîç na kemkrdnewey bdat، çunke ger salane em rêje zorey
nexwêndewar brjêne nêw komelî kurdewarîyewe ewa bêguman dahatuy newekanman û
komelekeman baş nabêt.
41.
pşuy zor û wek pêwîst cêbecênekrdnî salnamey xwêndn:
herçende salane le seretay dewamda
salnamey xwêndn radegeyenrêt، ke debêt salane eu maweyeî le sîstemî
xwêndnda dyarîkrawe dewam bkat، belam be degmen wek xoy cêbecê dekrêt، çunke pşuy labela dête gorê û behoy bêbernameyî hkumetewe
carî wa heye çend rojêk dekrêt be pşû û emeş karîgerî leser ewe debêt ke salane
programekanî xwêndn tewau nekrên û emeş debête hoy dabezînî astî zanstîî
xwêndkaran.
42.
seretay dest pêkrdnî dewamî salane:
rojî destpêkrdnî dewamî salî taze
rojî (10)î eîlule، eme le katêkdaye ke hêşta encamî taqîkrdnewekanî
xulî duwem derneçûne، ke emeş deête hoy drustbûnî fewza le
qutabxanekanda û leber ewaney le xulî yekemda derneçûn hêşta ewaney trîş
dewamyan pê nakrêt û emeş debête hoy sard bûnewey xwêndkaran le dewam، çunke yekem rojî dewame û minalan be şewq û zewqewe berew
xwêndngekan deçn، keçî le xwêndngeda bê euey hîçya pê
blên yekser deyan nêrnewe malewe.
43.
waney werzş:
waney werzş yekê lew wananeye ke
wêray sudî bo tendrustî xwêndkaran، wa le minalan dekat xoşewîstî zyatryan bo qutabxane hebêt، belam bedaxewe em waneye wek pêwîst nye û pştgwê xrawe، serbarî nebûnî yarîgey taybet û guncaw be xwêndkaran le
zorbey qutabxanekanda، le zorbey katda em waneye beçawêkî bê
bayex seyr dekrêt û katekey be waney tr pr dekrêtewe.
44.
waney huner:
waney huner yekê lew wananeye ke
wêray euey grnge û minal lem temeneyda arezû û xulyakanî derdekewn û xoy
debînêtewe، wa le minalan dekat xoşewîstî
zyatryan bo qutabxane hebêt، belam bedaxewe em waneye wek pêwîst
nye û pştgwê xrawe، serbarî nebûnî wênega (mrsm)î taybet
le zorbey qutabxanekanda، le zorbey katda em waneye beçawêkî bê
bayex seyr dekrêt û katekey be waney tr pr dekrêtewe.
45.
waney mosîqa:
waney srud û mosîqa yekê lew wananeye
ke wa le minalan dekat xoşewîstî zyatryan bo qutabxane hebêt، belam bedaxewe em waneye nye û pştgwê xrawe، serbarî nebûnî jurî stodyo û amêrî mosîqa le qutabxanekanda، em babete beçawêkî bê bayex seyr dekrêt û kem û kurîyekî
gewreye ke em waneye nye.
46.
waney eayîn:
yekêk lew wananey dexwênrêt waney
eayîne، em waneyeş grftî zorî heye le şêwazî
darştn û wtneweyda، herweha le ktêbekanda hendêk babet
wrujênrawn ke xzmet ne be eayîn û ne be komelgeş nakat. le cyatî be aştî pêkewe
jyan، corêk le rq le nêwan pêkhate
eayînyekan drust dekat. pêwîste em waneye şêwazî wtnewey û ktêbekanî zor asantr
bkrên neka le cyatî çaksazî be layenî xrapeda bşkêtewe.
47.
amadeyye pîşeyyekan:
le hemû dnyada perwerdekrdnî kadrî
nawerast û bwarî pîşeyî grngîî xoy heye، belam le wlatî êmeda be pêçewanewe
betewauy pştgwê xrawn، le herêmî kurdstanda (36) qutabxaney
pîşeyî heye، ke (1526) mamostayan heye û nzîkey
(9498) xwêndkar lexo degrêt.belam em qutabxanane zor dwakewtun، heman programe konekan dexwênn û hîç tazegerîyekyan tyada nye، cge lewey le ruuy xrapyewe halyan halî qutabxanekanî tre، taqîge û werşekanyan zor konn û eu amêraney bekaryan dehênn
rojgarêke beser çûn، beşekanyan konn û ke derîş deçn sud
le brwanamekanyan nabînn، mamostakanyan heman babetî kone
deylênewe û pêwîstyan beweye xul bbînn leser zanstî tazew rewaney derewe bkrên.
her emeşe bote hoy euey kewa xwêndkaran ke qonaxî (9)î bneretî debrn ruuy
têneken û hem roj be roj em qutabxanane depukênewe û hem fşarî zyatrîş leser
amadeyyekan drust debêt û hem kadîrî hunerîşman le komelda kem debêtewe.
48.
qutabxane ehlî û na hkumyekan:
be fermî lelayen wezaretî perwerdewe
rêge be jmareyek qutabxaney ehlî (byanî û nêwdewletî û xomalî) drawe û be molet
krawnetewe، le salî (2012)şda perlemanî kurdstan
yasay jmare (14) y taybet bew qutabxanane derkrd، ta êsta be pêy amarî wezaret nzîkey
(264) qutabxaney ehlî heye، belam euey têbînî dekrêt le
zorbeyanda ne yasa û ne rênmayî cêbecê nakrêt، her le programî xwêndn û krê y
xwêndkaran û bînaw rê û şwênyanewe bgre ta degat bewey hendêk lewane ecînday
taybetî xoyan heyeu deyanewêt le kurdstanda cêbecêy bken، ke emeş erkî wezaretî perwerdeye
debêt be yasa û rênmayî rêkyan bxat û rêge be pêşêlkaryekanyan nedat û
byanwestênêt. hendêkyan bînay hkumyan dagîr krduwe debêt lêyan bsenrêtewe.
49.
xwêndnî êwaran:
xwêndnî êwaran ke xwast leserî zore، belam gîr û grftî zyatre. lem duayyaneda ke jmareyekî zyatr
qutabxaney îwaran krawetewe، belam wek pêwîst nîn، lewane mamosta û stafî îdarîyan wek pêwîst nye، bînaw şwênî xwêndnyan wek pêwîst nye، her boye zor be zehmet programî
salaney xwêndn benîwe naçlî tewau dekrêt û yaxud her nakrêt.
50.
qutabxaney nmuneyî:
kar krdn be dû şêwazî (qutabxaney
nmuneyî) û (qutabxaney na nmuneyî) yekêkî tre le grftekan، eme xoy lexoyda cyawazî krdne le
nêwan minalanda ke hîç cyawazîyekyan nye û herdûkîşyan be heman staf û beheman
program û le heman bînay hkumîda le layen wezaretî perwerdewe berêwe debrên.
eme drustkrdnî cyawazî û hestkrdne be xubn lelayen mamostayan û xwêndkaranî
xwêndnga nanmuneyyekanewe.pêwîstî be çaresere û grftêkî gewreye û pêwîste bnebr
bkrêt û hemû qutabxanekan beyek çaw seyr bkrên.
51.
baxçey sawayan:
baxçey sawayan yekem xwêndngey
minalane le derewey xîzan ke ruuy têdekat، we grngîî taybetî xoyşî heye û be pêy
twêjînewekan derkewtuwe eu minalaney le baxçey sawayanewe bo qutabxane deçn
cyawazn lewaney neçûnete baxçey sawayanewe. belam le herêmî kurdstanda baxçey
sawayan wek pêwîst nye، cge lewey le ladêkan her bûnî nye û
le şaroçkekanda be degmen û le şare gewrekanîş zor be kemî. le hemû herêmî
kurdstanda tenha (487) baxçey sawayan heye. cge leme grngî pênedraweu baxçe
hkumyekan dade û mamostay wek pêwîstyan nye û zorbey bînakanyan guncaw nîn bo
baxçey sawayan û kelupelî yarîî minalanyan wek pêwîst nye. sebaret be baxçe
ehlyekanîş yasayek nye rêkyan bxat û rênmayyekanîş ne wek pêwîstn û ne wek
pêwîstîş cêbecê dekrên û coreha grft ruuy têkrdûn.
52.
perwerdey taybet:
le wlatanî pêşkewtû da perwerdey
taybet (bo xawen pêdawîstye taybetekan) grngîî xoy heye، le wezaretî perwerdey herêmda
herçende berêweberayetyekî taybet bem bware heye، belam le meydanî praktîkî da betewauy
pştgwê xraweu karî bo nakrêt، ke em bware pêwîstî be hokarî fêrbûnî
taybet û rahênanî mamostayan lem bwareda û blaw krdnewey hoşyarî gştî heye.
53.
xwêndnî nabînayan:
le herêmî kurdstanda (le hersê
parêzgey hewlêr û dhok û slêmanî) çend qutabxaneyekî taybet be xwêndnî
nabînayan heye، lewane (peymangey rûnakî bo
nabînayan)، belam em peymangeyeş kem û kurî zore، pêdawîstîyan nye، ta êstaşî legeldabêt ktêbî menhecyan
nye ke be rênusî (brayl) nusrabêt، çapxaneyekî (brayl) ke taybete be nabînayan
le herêmî kurdstanda nye bo çapkrdnî ktêbekanyan، (kompîwterî
zîrek) ke yekê le pêdawîstye grngekanyane nyane، taqîgey dengî û stodyoî pêwîstyan
nye. hokarekanî gwastneweyan wek pêwîst bo dabîn nekrawe، karmend û mamostakanyan pêwîste
hîsabî taybetyan le muçew dermale bo bkrêt boyan nekrawe. emanew çendîn grftî
tr ke lem peymanganeda heye.
54.
peymangey bîr kolan:
le herêmî kurdstanda (le hersê
parêzgey hewlêr û dhok û slêmanî) çend qutabxaneyekî taybet be xwêndnî bîrkolan
(ewaney astî jîryan wek pêwîst nye û dreng têdegen) heye، lewane (peymangey bîr kolan)، belam em peymangeyeş kem û kurî zore، pêdawîstîyan nye، hokarekanî fêrbûnyan nye. hokarekanî
gwastneweyan wek pêwîst bo dabîn nekrawe، karmend û mamostakanyan pêwîste
hîsabî taybetyan le muçew dermale bo bkrêt boyan nekrawe. emanew çendîn grftî
tr ke lem peymanganeda heye. (herçende eme êsta be fermî leser wezaretî
perwerde nye û leser wezaretî karubarî komelayetîye، belam ewe heleyekî gewreye û le hemû
dnyada senter û peymangekanî fêrkrdn û perwerde leser wezaretî perwerden، her bo zanyarî berêztan hewlî zor dra ke bxrêne ser wezaretî
perwerde û wezaretî karubarî komelayetîş rezamend bûn، belam xudî wezaretî perwerde werî
negrtn).
55.
peymangey hîwa bo nabîstan:
le herêmî kurdstanda (le hersê
parêzgey hewlêr û dhok û slêmanî) çend qutabxaneyekî taybet be xwêndnî nabîstan
heye، lewane (peymangey hîwa bo nabîstan)، belam em peymangeyeş kem û kurî zore، pêdawîstîyan nye، ta êstaşî legeldabêt wek pêwîst ktêbî
menhecyan nye ke be zmanî amaje nusrabêt، tenha yek ktêbyan heyeu ktêbekanî
tryan amaden bo çap belam kes nye çapî bkat û hîç kes û layenêk budcey bo dabîn
nakat، hokarekanî fêrbûnyan nye. hokarekanî
gwastneweyan wek pêwîst bo dabîn nekrawe، karmend û mamostakanyan pêwîste
hîsabî taybetyan le muçew dermale bo bkrêt boyan nekrawe. emanew çendîn grftî
tr ke lem peymanganeda heye. (herçende eme êsta be fermî leser wezaretî
perwerde nye û leser wezaretî karubarî komelayetîye، belam ewe heleyekî gewreye û le hemû
dnyada senter û peymangekanî fêrkrdn û perwerde leser wezaretî perwerden، her bo zanyarî berêztan hewlî zor dra ke bxrêne ser wezaretî
perwerde û wezaretî karubarî komelayetîş rezamend bûn، belam xudî wezaretî perwerde werî
negrtn).
56.
senterekanî rahênanî otîzm:
le herêmî kurdstanda çend senterêk
heye bo rahênanî eu minalaney nexoşî otîzmyan heye، belam em senteraneş be heman şêwe
grftyan heye، rahênerî wek pêwîst û şwênî rahênanî
guncaw û hokar û pêdawîstîyekanyan bo dabîn nekrawe. (herçende eme êsta be
fermî leser wezaretî perwerde nye û leser wezaretî karubarî komelayetîye، belam ewe heleyekî gewreye û le hemû dnyada senter û
peymangekanî fêrkrdn û perwerde leser wezaretî perwerden، her bo zanyarî berêztan hewlî zor dra
ke bxrêne ser wezaretî perwerde û wezaretî karubarî komelayetîş rezamend bûn، belam xudî wezaretî perwerde werî negrtn).
57.
qutabxaney ladêkan:
cyawazî zor lenêwan qutabxaney
ladêkan û şarekanda heye، her le jmarey mamosta û
pêdawîstyekanî trewe û qutabxaney ladêkan wek şarekan seyrî nekrawe û be corêk
le corekan pştgwê xrawn. le katêkda le ladîkanda (3278) qutabxane heye.
58.
xwêndnî xêra:
xwêndnî xêra dergayekî grnge perwerde
beruuy eukesaneda krdûyetyewe ke betemenn û xwazyarn fêrî xwêndewarî bbn. belam
bedaxewe emeşyan bê gîru grft nye. le herêmî kurdstanda ke nzîkey (93)
qutabxaney xwêndnî xêra heye، beşî here zoryan kêşey bîna û nebûnî
mamosta û programyan heye.
be bêy twêjîneweyekî zanstî ke
leberdestmandaye rêjey tenha (31.3%) lew programe razîn ke deyxwênn. rêjey
(24.6%) lew bînaye razîn ke waney têda dexwênn. gelê nawçeş heye daway krdnewey
em qutabxananeyan krduwe belam boyan nekrawetewe.
59.
qutabxaney behredaran:
le her sê parêzgey hewlêr û dhok û
slêmanî sê qutabxaney behredaran heye، em qutabxanane be hersêkyan jmarey
xwêndkarekanyan nzîkey (150) xwêndkar debêt. herçende astî zanstî lem
qutabxananeda zor berzew eu minalaney tyayana dexwênn asayî nîn le zîrekîda.
belam gîr û grftî bîna û nebûnî mamosta û rênmayî û sîstemyan heye، her bo zanyarîtan emsalî xwêndn bryarêkî perwerdeş hebû ke em
qutabxanane dabxrên.
60.
peymangekanî (hunere cwanekan، kompîwter، werzş):
le zorbey senterî parêzgaw şare
gewrekanî herêmda em peymangayane hen، ke jmareyan degate (30)peymange، bûnî em peymangayaneş grnge bo pêgeyandnî kadrî hunerî. belam
ewaneş kem kêşe nîn، bo nmune:
peymangey hunere cwanekane belam holî
şanoy wek pêwîst nye، amêrî mosîqay nye، tenurî surkrdnewey nye، pêdawîstyekanî rojane bekarî dehênn
nyane. bo peymangey kompîwterîş herwayeu seyr tre، çunke kompîwter take psporîyane
deyxwênn belam taqîgey kompîwter û kompîwteryan wek pêwîst nye. bo peymangey
werzşîş herwa، çunke ne gorepan û ne melewangew ne
pêdawîstyekanî gorepan û meydan û htd yan nye.
emane grftn û pêwîstyan be çareser
krdn heye. yekê le grftekanî trîşyan eweye ke jmareyekî berçaw le
berêweberekanyan psporî xoyan nye û leber xtrî xatran danrawn!!
61.
xwêndnî kurdî nawçe kurdstanyekanî derewey herêm:
leduay prosey azadîyewe nawçe
kurdstanîyekanî derewey herêm xwêndnî kurdyan tyada krayewe، gyanî neteweyî û tînuytî kurdanî em nawçane û xulyayan bo
euey minalekanyan be kurdî bxwênn، way krd ke jmareyekî zor rû le
qutabxane kurdîyekan bken، ke eme mayeî xoşhalîye.
belam euey têbînî dekrêt eweye
xwêndnî kurdî lem nawçaneda (kerkuk، xaneqîn، mexmur، şengal û nawçekanî trîş) wek pêwîst
nye û grftyan zore.
bo nmune: le kerkukda jmarey
qutabxanekan keme û mamosta û bînakan û ktêb û rehlew pêdawîstyekanî tryan wek
pêwîst nye û kem û kurîyan zore.
lelayekî trewe xwêndkarekan programî
herêm dexwênn، belam be sîstemî bexda، we le taqîkrdnewekanîş sîstemî bexdayan beserda cêbecê
dekrêt. em hokaraneş bûnete mayeî euey wek pêwîst le qonaxî duwanzey amadeyîda
nmrey pêwîst nehênn û berdewam nmrekanyan nzme، le heman katda hîç xwêndkarêkyan le
zanko û peymangekanî herêm wernagîrên.
emaneş hemuuy bûnete mayeî euey ke
lem salaney dûayîda xwêndnî kurdî lew nawçaneda le paşekşedabêt û jmareyekî zor
le xêzanekurdekan minalekanyan lew xwêndnge kurdîyane derbênn.
62.
grftî perwerde lekatî pşu û xwêndnî mzgewt:
pêwîste lekatî pşuy hawînda perwerde
xulî behêzkrdnî wanekan û xulî fêrbûnî zman û xulî hunerî û werzşî û çalakî
terfîhî encam bdat bo xwêndkaranî. çunke xwêndkaran lew maweyeda le feraxdan û
belay trda deçn، bo nmune be pêy wtey wtebêjî wezaretî
euqaf salî par le pşuy hawînda (40.000) minal nawî xoy nusîwe bo xwêndnî eayînî
le mzgewtekanda، emsal em rêjeye helkşawe bo (60.000)
minal. em rêjeye metrsîdarew pêwîste karî leser bkrêt. asayye minalan eayîndarî
bken، belam eme belarêyanda deben.
63.
sîstemî qbul merkezî:
sîstemî qbul merkezî yekêke lew
sîstemaney ke legel serdemda naguncêt û xulya û hîwakanî xwêndkaran dekujêt، em sîsteme kone û pêwîstî be gorîn û pêdaçûneweu dozînewey
elternatîvêkî tr heye. eme karî wezaretî perwerdeye be hemahengî legel wezaretî
xwêndnî balada hewlî gorînî bdat.
64.
dyardey tund û tîjî:
herçende mayeî xoşhalîye lem salaney
duayîda be bryar dyardey lêdanî minalan le qutabxanekanda qedexe krawe، belam legel eweşda hêşta bunî heye û le hendêk qutabxaneda
debînrêt.çunke hîç rêkarêk destnîşan nekrawe bo cêgrewey tund û tîjî û le gelêk
le xwêndngekanîşda çawpoşî le tundu tîjî krawe û dekrêt.
bo nmune be pêy raprsyek ke rêkxrawî
minalparêzî kurdstan krdûyetî pêman radegeyenêt:
-rêjey 42% y minalan le
qutabxanekanda tundutîjî cesteyyan beramber encamdrawe.
-rêjey 66.7% y minalan le qutabxanekanda
tundutîjî derunî zarekyan beramber encamdrawe.
-rêjey 53.8% y minalan le
qutabxanekanda tundutîjî derûnî na zarekyan beramber encamdrawe.
-rêjey 28% y minalan le
qutabxanekanda mameley xrapî sêksî zarekyan beramber encamdrawe.
-rêjey 6.0% y minalan le
qutabxanekanda mameley xrapî sêksî nazarekyan beramber encamdrawe.
-rêjey 10.1% y minalan le
qutabxanekanda mameley xrapî sêksî krdaryan beramber encamdrawe.
eger em amare rast bêt karesatêkî
gewreye، eme grftêke û erkî serşanî wezarete
be cdî beduayda bçêt.
65.
xokuştnî xwêndkar:
yekêk lew grfte trsnakaney rûberuuy
perwerde botewe xokuştnî xwêndkarane، ke lem dûayyane zyadî krduwe û salane
em haletane debîstîn ke rû deden û rageyandnekanîş basî lêwe deken، eger hokarekeyşî perwerde nebêt، belam yexey perwerde degrêtewe، çunke le hendê katda behoy derneçûn ya kemî nmre ya lêdan û
tund û tîjî mamostawe xoy dekujêt. pêwîste perwerde becdî bîrêkî lêbkateew
bernamey hebêt bo rûberû bûnewey.
66.
dyardey mangrtnî xwêndkaran:
yekê lew dyardaney wek grftêk salane
rûberuuy perwerde debêtewe mangrtnî xwêndkarane، hendêk lew mangrtn û baykotkrdnaney
xwêndkaran deyken hokarekey rewaye û hendêkîşî narewa. ewaney rewan pêwîste
perwerde gwêyan lêbgrêt û boyan cêbecê bkat. belam ewaney narewan heq nye
perwerde deskarî sîstemî xoy bkat û tenha le pênaw euey dengî narezayî nehêlêt
bedem dawayanewe bçêt. pêwîste perwerde bernamew stratîcî xoy hebêt û duay
drasekrdnî wrd bryarî lê bdat، nakrêt leber xatrî em û eu paşgez
bêtewe le stratîcî xoy û xawen bryarî xoy nebêt.
67.
hokarekanî hatu ço:
le hendêk nawçey derewey şarekanda
beçend gundêk yek qutabxaneyan heye، hatuçoy minalanî gundekanî tr bo eu
gundey qutabxaney lêye qurse، betaybetî le werzî zstanda، hîç hokarêkî hatuçoşyan bo dabîn nekrawe. bo parastnî gyanî
eu minalane û baştr serxstnî prosey perwerde lew nawçaneda، pêwîste wezaret bîrêkî lêbkatewe û
bernameyekî bo dabnêt û hokarekanî hatuçoyan bo dabîn bkat.
68.
dû zaraweyî le xwêndn:
hemû mîlletêk zmanêkî yekgrtuy heye
boxoy û em zmaneş le perwerdew xwêndnewe serçawe degrêt û cêgîr debêt. le
herêmî kurdstanîşda sereta hengaw nra، bewey ke herdû zarawe têkel bkrêt û
hengaw hengaw û sal besal goranî beserda bêt bo euey le dahatûda êmeş bbîn be
xawenî zmanî yekgrtuy xoman.
belam bedaxewe em hewle pekî xraw ewe
çend salêke zmanî kurdî dû let kraw le çwarçêwey herêmda tenha sê parêzgayn، keçî be dû zarawe dexwênrêt û tenanet programekanî xwêndnîş
kran be soranî û badînî. emeş grftêkî gewreye û erkî ser şanî wezaretî
perwerdeye bernamew planî cdî û tokme û guncawî hebêt bo çareser krdnî.
69.
perwerdey jîngeyî:
le dnyada roj be roj grngîî parastnî
jînge zyatr debêt û wlatanî pêşkewtû zyatr grngîî pêdeden û betaybetîş eme le
rêgey perwerdewe cêbecê deken. belam bedaxewe le sîstemî perwerdey herêmî
kurdstan û programekanî xwêndnda wek pêwîst grngî pê nedraweu cêy nekrawetewe، ke pêwîste em meseleye be cdî werbgîrêt.
70.
kobûnewekanî daykan û bawkan le qutabxanekanda:
eger çî mawe mawe kobûnewey daykan û
bawkan le qutabxanekanda dekrêt، belam wek pêwîst sudî lê wernegîrawe.
hawkarî dayk û bawkan bo mamostayan û îdarey xwêndngekan zor grngew detwanrêt
em peywendîye rêk bxrêt û rêgeyek bdozrêtewe bo be sîstmatîk bûnî û le encamda
hem baştr çawdêrî minalekan dekrêt û hem corêk fşarîş leser mamostayan û îdarey
qutabxanekan kem dekatewe.
71.
têkelî kçan û kuran:
be pêy sîstemî tazey xwêndn pêwîste
kçan û kuran le qonaxî bneretyewe têkel bkrên û wrde wrde rabhênrên ke bebê
cyawazî tenha wek mrov le yektrî brwann. herçende hengaw nrawe bo em mebeste.
belam le gelêk nawçeda wek dab û nerîtêkî kon û darzîw rêgrî krawe lem
têkelbûne û wezaretî perwerdeş lecyatî begjî dabçêtewe mlî bo dawakarî em
xelkane daweu rezamend buwe leser cyakrdneweyan. ke eme paşekşeyekî berçawî
wezaretî perwerdeye le prensîpekanî.
72.
kontrolî taqîkrdnewekan:
ezmûnekan û ezmûnî kotayî sal، betaybetî kotayî qonaxî (12) amadeyî salane grftî têdekewêt، dyare hokarîş zorn، her le kemî mamostayan ke rastkrdnewe
û wrdbînî bo defterî taqîkrdnewekan deken û wek pêwîst nebûnî şwênî kontrol û
dabîn nekrdnî şwênî manewe bo mamostakan û betaybet ewaney le şarekanî trewe
dên û kemî eu bre pareyeî boyan serf dekrêt û hîtr. wa baştre wrdtr kar leser
em meseleye bkrêt çunke dahatuuy eu xwêndkaraney pêwe bende û berhemî (12) sal
xwêndnyane ke renge be take yek poynte nmre rêrewî jyanyan bgorêt.
73.
şêwazî wane wtnewe:
şêwazî serkewtuuy wane wtnewe
hokarêkî serekîî têgeyştnî xwêndkarane le wanekan û yekêk lew hokaraneşe ke
mamostaw qutabxane lay xwêndkar xoşewîst dekat. belam bedaxewe jmareyekî zor le
mamostayan derçuuy kolîjî perwerde nîn û eu zansteyan nexwênduweu şarezay nîn، yaxud eu mamostayaney derçuuy pîşeyyekann ya derçuy amadeyîn
û serdemanêk behoy pêdawîstyewe be bryarêk be mamosta damezran. beşêkî zor
lewane xulî pêwîstîşyan nebînîweu şarezay bwareke nîn û emeş grftêkî gewrey
perwerdeye.
74.
dabezînî astî xwêndn:
astî xwêndn û fêrbûn le herêmî
kurdstanda dabezîweu legel standartî nêw dewletîda nakoke. bo nmune salî
2012-2013 le taqîkrdneweyekî nêw dewletîda ke le komelgey şehîd faxîr mêrgesorî
bo jmareyek qutabxanew xwêndkar encamdra ke xwêndkaran leser astî herêm beşdar
bûn. rêjey derçûn tyaîda ewende nzm bû ke ruuy baskrdnî nye. ke eme zengêkî
metrsîdare û pêwîste wezaretî perwerde guêy lêbgrêt û bedûay hokarekanîda bçêt
û beduay çaresazîda bgerêt.
75.
nebûnî amarî pêwîst leber destî wezaret:
pêwîste wezaret amarî pêwîstî
lesercem bwarekana leber destda bêt bo darştnî planî stratîjî xoy drustkrdnî
qutabxane le nawçe cyadcyakan û damezrandnî mamosta û jmarey minalî ledaykbuuy
salane û jmarey eu minalaney salane temenyan degate astî euey bçn bo bo
qutabxane. bêguman emeş legel berêweberêtî amar û wezaretî plandanan debêt.
belam lewe deçêt neybêt. bo nmune êsta pêman wanye wezaret jmarew rêjey eu
minalaney leberdestda bêt ke salane pêwîste peywendî be xwêndnewe bken belam
neyankrduwe.
76.
rêkxrawekanî qutabyan û xwêndkaran:
rêkxrawekanî xwêndkaran û qutabyan ke
wek rêkxrawî pîşeyî lenaw nawendekanî xwêndnda kar û çalakî encam deden، asayye belam pêwîste mîkanîzmêkî fermîî rêkxraw bo corî îş û
karekanyan dabnrêt. çunke wek têbînî dekrêt le hendêk nawendî xwêndnda dest
dexene karubarî perwerdew xwêndnewe û le rêgey hzbewe fşar leser berêweber û
mamostakan drust deken û bêguman eger perwerde herwa bêdeng bêt le ast em
dyarde natendrustaneda ewa nengyekî gewreye bo wezaret.
77.
hawtakrdnî brwanamekan:
beşî hawtakrdnî brwanamekan beşêkî
serqaln karyan hawtakrdnî eu brwanamaneye ke xawenekanyan le derewe bedestyan
hênaweu degerênewe wlat. belam le gelê katda behoy neşarezayî eu kesanewe wek
pêwîst hels û kewt legel xawen brwanamekan nakrêt û wek pêwîst hawta nakrên û
tenanet carî wa heye hawtakrdnî brwanamekan katêkî zoryan pêdeçêt û emeş gleyî
zorî lay hawlatyan drustkrduweu grftyan bo denêtewe.
78.
grftî eu xwêndkaraney le derewe degerênewe:
salane jmareyek xwêndkar û minalanî
eu xêzane kurdaney le derewe degerênewe rû dekene qutabxanekanî kurdstan، belam legel yekem rojî dewamyanda grftyan bo drustdebêt، her le şêwazî hels û kewtî mamosta û sîstemî xwêndn û
programekan û zmanekanî kurdî û erebî û waney eayîn û htd. herçende hewl drawe
mîkanîzmêk dabnrêt bo hawkarî krdnyan، belam taku êstaşî legeldabêt
grftekanyan bnebr nekraweu kêşekanyan berdewamî heye.
79.
derkrdnî xwêndkar:
her çende druşmî xwêndn bo hemwan
berz krawetewe، belam behoy euey dû sal xwêndkarêk le
polêk derneçêt ewe mafî euey namênêt le qutabxaney roj dewam bkat û debêt bçête
dewamî êwaran، emeş grftêke û pêwîste çareser bkrêt
çunke eu xwêndkare le xwêndn dadebrêt.
80.
daxl bûn û daxl nebûnî xwêndkaranî qonaxî (12):
yekê le grftekan meseley daxl bûn û
daxl nebûnî xwêndkaranî qonaxî (12)ye bo taqîkrdnewey kelorî ke salane kêşey
lêdekewêtewe، hîç pasawêk nemawe bo daxl nebûn keçî
bryarî perwerde her eweye salane rêge be jmareyek xwêndkar nadat beşdarî
taqîkrdnewekanî kotayî sal bken.
81.
peywendî nekrdn be xwêndn
be pêy hendêk datay na fermî ke leber
destdan rêjey ewaney temenyan degate şeş salan û nanêrdrêne ber xwêndn zore، belam hîç datayekî fermîman leber destda nye، ke eme le dahatuda grftêkî komelayetî gewrey lêdekewêtewe û
pêwîste wezaretî perwerde be erkî xoy bzanêt û beduwadaçûnî bo bkat nek bêdengî
helbjêrêt.
82.
nebûnî kenalî telefzyonîî perwerdeyî:
bûnî kenalêkî perwerdeyî sertaserî le
herêmî kurdstanda zor pêwîste، bedaxewe taku êstaşî legelda bêt cge
lew kenale lokalyeî benawî perwerdewe le slêmanî heye، ke yekêke le kenale baş û
serkewtuwekan bo perwerde، hîç kenalêkî trî perwerdeyî nabînrêt.
her bo webîr hênanewe katê kenalî newroz daxra ke ser be wezaretî roşnbîrî bû، hkumet bryarîda em kenale asmanye bbêt be mulkî wezaretî
perwerdew bkrêt be kenalêkî perwerdeyî. belam bedaxewe lelayen perlemanî
kurdstanewe zor be nayasayî destî beserdagîraw wezaretî perwerdeş nek daway
nekrdewe belku bêdengîî helbjard.
83.
grftî xwêndnî sryanî:
yekê le ruwe geşekanî perwerdey
herêmî kurdstan eweye ke xwêndnî sryanîî krdoteweu be zmanî zkmakî xoyan
dexwênn. belam xwêndnî sryanîş çend grftêk ruuy têkrduwe، lewane: nebûn û kemîî kadr û mamostay
taybet be zmanî sryanî û hîç bwarêkîş nerexsênrawe bo euey kadrî tazey zyatr
pêbgeyenrêt. herweha kemîî qutabxaney sryanî، lewane le şarî hewlêr tenha yek dane
heye û euyş le enkaweye û emeş bote hoy euey gwastnewey xwêndkaran asan nebêt û
lelayen perwerdeşewe eu dermaleyeî bo gwastnewey eu xwêndkarane terxankrabû
bra. herweha grftêkî tr eweye ke eger ktêbî xwêndnî kurdî carêk duwabkewêt ewe
ktêbî xwêndnî sryanî dû car duwadekewêt behoy xaw û xlîçkî wergîran û
rotînyatewe salane le kotayî dewamda ktêb bedest xwêndkaranî sryanî geyştuwe.
84.
waney taybet:
yekê le dyarde naşîrîn naşaystekan
meseley waney taybete ke lelayen hendêk mamostay muçexorî perwerdewe
pyadedekrêt û bazrganyekî berçawe be perwerdewe ke le beramberda bo her waneyek
(2-5) mlyon dînar le xwêndkar werdegrn û gwaye bepêy hînanî nmrekanîş pare
werdegîrêt، emeş haletêkî derûnî xrapî lay
xwêndkare hejarekan drustkrduwe.
85.
grftî melzeme û serlêşêwandnî xwêndkar:
yekê le dyarde xrapekanî naw
xwêndngekan bûnî melzemeye، ke zortrîn melzeme lelayen hendê
mamostawe amade kraweu xrawete bazarekanewe û zorbeyan program û ktêbî
xwêndnekeşyan şêwanduweu seryan le xwêndkarekanîş têkdawe. ke eme karîgerî
xrapî leser xwêndkaran heye û pêwîste rêgey lêbgîrêt.
86.
mamostayanî xwêndnî kolîcî perwerdey krawe:
jmareyekî zor mamosta hen le
çwarçêwey wezaretî perwerde ke brwanamey dblomyan hebuwe û dwatr bo tewaukrdnî
xwêndn û bedesthênanî brwanamey bekaloryos (kolîjî perwerdey krawe)yan le
kerkuk tewau krduwe، lewane hendêkyan dan be
brwanamekanyan nrawe û hendêkîşyan ta êsta ke nzîkey (600) mamosta debn danyan
pêda nenrawe û le wezaretî perwerdeş kar deken، nakrêt banêk û dû hewa bêt، eger brwanameke bawerpêkrawe pêwîste hemûyan danyan pêda
bnrêt، eger bawerpêkrawîş nye ewa debêt
hemûyan wek yek bn û be yek çaw seyr bkrên û yek îmtyazatyan hebêt.
87.
kemî û zorî mamostay mîlak:
mîlakî mamosta le qutabxanekanda wek
pêwîst nye، serbarî euey salane jmareyekî berçaw
mamosta dademezrênrên، keçî le gelê şwênda mîlak keme، le katêkda eger standartêkî nêwdewletî leberçaw bgrîn، yaxud be berawrd legel wlatanî trda rêjey mamosta zor zyade
le herêmda، bo nmune le wlatêkî wek turkya her
mamostayek (25) xwêndkarî berdekewêt belam le herêmî kurdstan her mamostayek
(17) xwêndkarî berdekewêt. keçî hêşta lay xoman mamosta keme!
herêmî kurdstan ke (119636) mamostay
heye، pêman waye rêjeyekî kem nye eger zyad
nebêt! belam hokarî euey ke hendêk qutabxane bedest bê mamostayî û kemî
mamostawe denalênn eweye ke narêkî le dabeşkrdnî mamostada heye، qutabxane heye rêjey zyad le pêwîstî mamostay heye، qutabxane heye jmarey mamostakanî eger beqed xwêndkarekanî
nebêt hîçî way kemtr nye، qutabxaneş heye be nzîkey (700)
xwêndkarewe (10) mamostay heye. emeş dyardeyekî natendruste û prosey perwerde
seqet dekat. ke hokarî serekîş tyaîda dest têxstnî hzb û berprsane lewey ke
rêge nadrêt bepêy pêwîstî mîlak dabeş bkrêtewe û berjewendî taybetî leberçaw
degîrêt nek gştî.
88.
grftî damezrandn:
prosey damezrandn eger çî ta astêkî
zor goranî beserda hatuweu beberawrd legel pêştr baştre، belam hêşta grftî têdaye û wek pêwîst
şwênî xoy nagrêt û amancekanî perwerde nayenete dî.
bo nmune pêwîste le prosey
damezrandnî mamostayanda perwerde lepal berêwe berayetî amarda rolî zyatrî
hebêt xoy bryar bdat. çunke perwerde xoy dezanêt çî psporîyekî zyatr pêwîste û
çî katêk pêwîste damezrên û dest bekar bn. salane eu planey ke dademezrên le
katî xoyan zor zyatr duwadekewn û wek pêwîst sudyan lênabînrêt. psporîyekan wek
pêwîst nîn ke bepêy pêdawîstî perwerde damezrên. proseke beyek car ranageyenrêt
û be dû car ya be sê car înca tewau ebêt.her emeşe way krduwe ke wek pêwîst
ewaney dademezrên destbekar nebn.
89.
nebûnî xulî rahênan bo mamostayan:
xo roşnbîrkrdnî mamostayan yekê le
kolekekanî behêzbûnî sîstemî perwerdey her wlatêke، betaybet bo herêmî kurdstan grngîî
taybetî xoy heye، çunke sîstemî xwêndn û programekan
gorawn. belam mamostayan heman mamostay carann، bêguman emeş beyekdadan drustdekat û
ne mamostakan le erkî xoyan serkewtû debn û ne sîstemeke wek pêwîst berêwe
deçêt û ne programekeş wek pêwîst dexwênrêt û le encamîşda xwêndkaran zerer
mend debn. eme erkî ser şanî wezaret bû ke beşêweyekî berdewam xul bo
mamostayan bkatewe belam bedaxewe ke wek pêwîst bem erkey ser şanî helnestawe.
90.
cyawazî le muçew dermaley mamostayan:
ta êstaşî legelda bêt be pêy sîstemî
muçe le herêmî kurdstanda cyawazî muçew dermaley mamostayan heye û le hemû
nawçe û parêzgakanda weku yek nye û emeş narezayî lelayen mamostayanewe
lêkewtotewe. herçende demêke yekêtî mamostayanî kurdstan bedûay çareser krdnî
em kêşeyeweye belam taku êstaşî legeldabêt her wek xoy mawetewe.
91.
xanu û şwênî nîştecêbûnî mamostayan:
jmareyekî zorî mamostayan ke xawen
xêzann xawenî xanu û şwênî nîştecêbûnî xoyan nîn û krêçîn. emeş way krduwe ke
duay dewam beduay karî trda bgerên bo dabîn krdnî krêy xanû û bjêwî jyanyan û
emeş debête mayeî euey mamosta wek pêwîst neperjête ser zyatr xo roşnbîr krdn û
wek pêwîst mafî waneke nedat. herçende lêrew lewê hendêk hewl drawe şwênî
nîştecêbûn bo hendêk le mamostayan dabîn bkrêt، belam emaneş wek pêwîst nebûn û
têbînî zoryan lesere.
eme grftêkew pêwîste wezaretî
perwerde xoy be xawenî bzanêt û hengawî cdî bnêt bo çareserkrdnî.
92.
serperştyarî:
serperştyaranî perwerdeyî grftî
cyawazî dermaleyan heye، cyawazî le nêwan parêzgayek û
parêzgayekî trda heye، cyawazî le nêwan derewey şar û
naweuey şarda heye، cyawazî le dermaley hatu çoyanda
heye. ke hemûyan le çwarçêwey yek wezaretda bn û yek kar bken nakrêt em hemû
cyawazîye hebêt û pêwîste em grfte çareser bkrêt.
93.
şkandnî kesayetî mamosta:
mamostayetî berztrîn pîşeye û herçî
kesayetî û şarezaw zanaw syasî û nawdarî komel heye leser destî mamosta pêdegen، bedaxewe wek pêwîst rêz le mamosta negîrawe û wek pêwîst
pêdawîstî û îmtyazatî bo dabîn nekrawe، muçey wek pêwîst nye û boye leduay
dewam benaçarî pena bo pîşew karêkî tr debat bo bjêwî jyanî، le gelê katîşda debînîn kesayetî mamostaş le qutabxanekanda
deşkêt û w heman eu tund û tîjîyeî lelayen hendêk mamostawe beramber be
xwêndkaran dekrêt، pêçewanekeyşî heye.
94.
hels û kewtî hendêk le mamostayan:
ta êstaşî legeldabêt hels û kewtî
hendêk le mamostayan her weku serdemanî pêşû û mawetewe û hîç goranêkî beserda
nehatuwe û êstaşî legeldabêt tundu tîjî denwênn beramber be xwêndkaran. emeş
yekêke lew hokaraney kewadekat xwêndn leber çawî xwêndkaran naşîrîn bêt û lêy
dûr bkewnewe، ya hîç na arezûyan nemêtêt û her
berêy bken. ke pêwîste rê û şwênêk bo çareserî em grfte dabnrêt.
95.
rawêjkaranî wezaret:
katêk wezaret rawêjkar dadenêt، bepêy yasay wezaret nabê le çwar rawêjkar zyatr bêt. ewaneş
ke bo em poste destnîşan dekrên pêwîste çend mercêkyan têda bêt، belam euey têbînî dekrêt wezaretî perwerde jmarey
rawêjkarekanî zor lewe zyatre û înca halî perwerdeş bem şêwazeye!!!
96.
berêwebere gştyekan:
berêwebere gştyekan pêwîste le
dananyanda psporî reçaw bkrêt û kesanêkî lêhatu û lêweşaweu şareza bn، neweka tenha layenî hzbî leberçaw bgîrêt. xo eger merce eu
berêwebere gştye le hzbî (r) bêt ewa baştr waye baştrîn kadrî şarezay em bware
le hzbî (r)da destnîşan bkrêt. dyare bo hzbî (b) û (c)îş be heman şêwe. heq nye
cenabt wek wezîr qbul bkeyt kesanî naşayste dabnrên. çunke bedaxewe hendêk lew
berêwebere gştyane wek pêwîst nîn.
97.
berêweberî perwerdekan:
berêweberî perwerde postêkî zor grnge، heman euey sebaret be berêwebere gştyekan beser berêweberî
perwerdekanîşda cêbecê debêt. berêweberî perwerde cge lewey pêwîste şarezabêt، debêt meydanî û gurc û golîş bêt. bedaxewe hendêk le berêweberekanî
perwerde le astî pêwîstda nîn û pêwîste çawpêdaxşandneweyan bo bkrêt.
98.
berêweberî qutabxanekan:
bepêy bryarî wezaret êsta berêweberî
qutabxanekan debêt be taqîkrdnewe dabnrên، belam hêşta wek pêwîst em bryare
neçote warî cêbecêkrdneweu ta êstaşî legeldabêt meseley hzbayetî û mehsubyet
zale.
99.
neguncawîî peykerî wezaret û berêweberayetîyekan:
peykerî wezaret û berêweberayetyekan
beşêwazêkî klasîkew legel serdemda naguncêt û rotînyat û kospî zor drustdekat û
pêwîstî be gorîn û pêdaçûnewe heye.
100. dest têxstnî hzb:
ta êstaşî legeldabêt dest têxstnî hzb
le nawendekanî perwerde û xwêndnda heye، her le dananî berêwebere gştyekan û
berêweberekanewe ta berêweberî qutabxanekan، ke legelê katda şyau trîn kes ke
kandîd bêt bo yekê lem şwênane û sercem mercekanîşî tyadabêt dananrêt، belam kesêkî hzbî bê euey hîç mercêkîşî tyadabêt dadenrêt.
tenanet grftî xrapî û narêkî
dabeşkrdnî mîlakî mamostayanîş، ke lenawçeyekda zorew le nawçeyekî
trda kem، beheman şêwe bo em dest têxstne
degerêtewe. emaneş hemuuy bûnete mayeî pek kewtn û berew duwawe geranewey
perwerde.
101. nebûnî kongrey perwerdeyî:
ta êre ke basman krd grftekan zorn، we grftî cyacyan û pêwîste polên bkrên، le duay kongrey salî 2007 ewe ewe
hewt sale serbarî em hemû kêşane perwerde kongreyekî nebestawe، nazanrêt çend le raspardekanî kongrey rabrdû cêbecêkrawn û
çendyan mawn. çendyan guncaw û çendyan neguncaw bûn، çendyan pêşêl krawn û hokarî çî buwe؟ emane hemuuy
grftn û tenha le kongreda debêt tawtwê bkrên û bryaryan leser bdrêt û alyetî
berêweçûn û şêwaz û taybetmendêtî kongrekeş pêwîstî beçawpêdaxşandneweu
gorankarî heye.
serçawe:
1-ensttîwtî pey bo perwerdew
geşepêdan
http://www.pukmedia.com/KS_Direje.aspx?Jimare=31382
2- http://moe-krg.com/ku/
Kaydol:
Yorumlar (Atom)